ODTÜ, Kıb-Tek Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Hüdaoğlu’nun görevden alınmasına neden olan jeneratör ihalesine ilişkin raporunu yayımladı. Rapor, Güney Kıbrıs’taki uygulama ve Kıb-Tek’in önerisinin aksine, çift yakıt ile çalışacak jeneratöre karşı duruş sergiliyor
ÇİFT YAKITA KARŞI: Profesör Doktor Gürkan Karakaş imzasını taşıyan rapor, ihale şartnamesini, “Kamu yararının gözetilmesi ilkesi” çerçevesinde değerlendirerek, idari ve teknik şartnameye ilişkin yorum ve önerilerde bulundu. Raporda, çift yakıtla çalışacak (doğal gaz ve dizel) santralin, toplumsal fayda açısından fuzuli harcama olacağı tespiti yer aldı
HEDEF BAĞLANMA: Kamu yararı açısından raporda yer alan diğer bir değerlendirmede ise, “ülke enerji planlaması açısından kısa dönemde, bu tarz kapasite artırımları öngörülse bile, uzun vadede daha büyük bir şebekeye bağlanmanın sağlayacağı ekonomik ve toplumsal faydanın” sekteye uğratılmaması istendi
ULUSLARARASI İHALE: Raporda, santral (dizel jeneratör) alımı için uluslararası ihale yapılması önerildi. Bu öneri yapılırken ülkede yaşanan tartışmalara dikkatler çekilerek, “rekabet ortamının mümkün olduğunca geniş kesimlerin katılımının sağlanabileceği şekilde yapılması kamu vicdanının rahatlatılması açısından da önemlidir” denildi
REKABETÇİ ORTAM: Raporda, idari ve teknik şartnamedeki birçok madde sınırlayıcı bulunurken, sınır getiren maddelerin rekabetçi ortamın oluşmasını engellediği savunuldu. Dizel vurgusunu sınırlayıcı bulan rapor, alınacak üniteye ilişkin MW sınırlamalarının da yanlış olduğu öne sürüldü. Rapor, teknik ve idari şartnamenin adeta sil baştan yazılmasını istedi
Duygu ALAN
Kamuoyunda ciddi tartışmalara neden olan Kıb-Tek’in santral ihalesine ilişkin, ODTÜ’den istenen rapor Merkezi İhale Komisyonu, Kıb-Tek ile Ekonomi ve Enerji Bakanlığı’na iletildi. ODTÜ Rektör yardımcısı Profesör Doktor Gürkan Karakaş imzasını taşıyan rapor, santral alımı ihalesine çıkılması için hazırlanan teknik ve idari şartnamenin adeta sil baştan yazılmasını öngörüyor.
Çift yakıta karşı
Kıb-Tek yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Hüdaoğlu’nun görevden alınmasına neden olan jeneratör ihalesine ilişkin raporda çift yakıt ile çalışacak olan santral alımına, fuzuli maliyete neden olacağı gerekçesiyle karşı çıkılırken, ihalenin teknik ve idari şartnamede yapılacak düzenlemelerin ardından uluslar arası düzeyde gerçekleştirilmesi öneriliyor. ODTÜ’nün raporu şöyle:
“Teknecik Santrali Kapasite Artırım İhalesi hakkında Kamu yararı ve rekabet ortamının sağlıklı bir şekilde oluşabilmesi için O.D.T. Ünüversitesi Raporu. ( 21.02.2019 rapor tarihi )
Teknecik Santrali Kapasite Artırım İhalesi hakkında Kamu yararı ve rekabet ortamının sağlıklı bir şekilde oluşabilmesi için görüş ve öneriler:
- Dosyanın “ kamu yararının gözetilmesi” ilkesi kapsamında genel değerlendirilmesi:
KKTC’de enerji alanında yatırım planlanması yapılırken ön planda tutulması gereken prensip bir yandan tüketici açısından maliyeti düşürürken diğer bir yandan da çevre ve toplum sağlığının ön planda tutulması ve mevcut elektrik enerjisi üretim şekillerinden daha verimli, daha çevreci, enerji ve çevre alanında sürdürülebilirliğe katkıda bulunan ve yenilenebilir enerji kapasite artırımına destek ve olanak sağlayan yatırımların yapılmasıdır. Bu bağlamda mevcut dosya kapsamında yapılması planlanan kapasite artırımı mevcut düzenin yapısal sınırlamalarının aşılması açısından ciddi bir fark yaratabilme özelliğine sahip bir makine alımından bahsedilse de mevcut koşullar göz önüne alındığında yakın bir zamanda doğal gaz ile üretim yapılmasının mümkün olmayacağı bu nedenle de yapılacak olan çift yakıtlı makine alımının şu anki ekonomik koşullar da dikkate alındığı zaman toplum faydası açısından ( düşük maliyetli ve toplum sağlığı ) somut katkısının ne olacağı belirsizdir. Ülke enerji planlaması açısından kısa dönemde bu tarz kapasite artırımları öngörülse bile uzun vadede daha büyük bir şebekeye bağlanmanın sağlayacağı ekenomik ve toplumsal faydanın sekteye uğratılmadan yapılmasında yarar vardır.
Tüm bunlara ek olarak KKTC’deki enerji alanına ilişkin toplumsal tartışmalar da dikkate alındığında böylesi bir ihalenin uluslararası alanda açılıp rekabet ortamının mümkün olduğunca geniş kesimlerin katılımının sağlanabileceği bir şekilde yapılması kamu vicdanının rahatlatılması açısından da önem taşımaktadır.
- İdari ve Teknik Şartnamelere İlişkin Yorum ve Öneriler:
İdari Şartname:
Madde 2.1’de ihale konusu işle ilgili bilgiler kısmında yer alan “Dizel Jenaratör” tanımı ile miktarın 4 adetle sınırlandırılmasına ilişkin bilgiler ihaleye katılımında rekabetçi ortamın yaratılması konusunda sıkıntılar yaratmaktadır. Dizel vurgusu ve miktar beyanı çok sınırlayıcı olup ihaleye katılabilecek olan firmaların sayısını ciddi şekilde etkileme riskini taşımaktadır. Bu nedenle burada “içten yanmalı motor” ifadesinin kullanılması ve miktar sınırlaması getirmek yerine minimum kapasite sınırlaması getirmenin rekabetçi ortamın yaratılması adına dahafaydalı olacağı düşünülmektedir. Tahmini değer kısmına toplam kapasiteye ilişkin olarak bir maliyet belirtilmesi daha uygun olacaktır.
Madde 7.1’de ihalenin sadece yerel katılımcılarla sınırlandırılması ve “Dizel Santral Ünitesi Üretici” bir firma vurgusu yine yukarıda bahsedildiği gibi olası ihale katılımcılarının sayısını ciddi şekilde sınırlamakta ve kamu vicdanı açısından sorunlar yaratma potansiyeline sahip kısıtlamalardır. Ayni ifade Madde 20.4’de tekrarlanmaktadır.
EK-1 Özel Husular, Madde 12’deki garanti süresi ve kapsamının tekrar ele alınarak daha açıklayıcı bir şekilde ifade edilmesi, üretici hatasından kaynaklı ve özellikle de yakıt dönüşüm sonrası oluşacak hataları da kapsayıcı şekilde belirtilmesi önerilmektedir.
Teknik Şartname:
Madde 1.2’de tanımının 4 adet Dizel Santral Ünitesi olarak belirtilmesine ilişkin yukarıda vurgulanan konular burası için de geçerlidir.
Madde 2.1’de kurulu gücün en az 64 MW en çok 80 MW olarak sınırlandırılması da yine ihaleye katılacak firmalar açısından rekabet ortamının yaratılması konusunda sorun yaratma ve katılabilecek olan firma sayısını sınırlama riskini taşımaktadır. Bir üst limit koymak yerine alt limit konulması ve katılacak olan firmaların tekliflerine bağlı olarak en uygun yatırımın tercih edilmesi daha doğru ve rekabete katılabilecek firma sayısının artması ve dolayısı ile daha sağlıklı rekabet koşullarının yaratılması açısından önemlidir.
Madde2.2’de “Tesis 4( dört) adet birbiriyle tamamen aynı makineden oluşacaktır. Makineler (4) zamanlı ve beş yüz (500) RPM olacaktır” ifadesi yer almaktadır. Bu kadar belirleyici bir şekilde tanımlama yapılması rekabet koşıllarına zarar vermektedir. Birbiriyle tamamen aynı ve dört zamanlı makine vurgusunun dinlendirme sürelerine sahip makinelerin dahil edilebileceği tekliflerin de olabileceğini ve kamu yararı açısından bu seçeneklerin de dikkate alınmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir. Farklı sayıda ve tipte makinelere ilişkin uygun tekliflerin de gündeme gelmesi halinde dinlendirme sürelerine ilişkin farklı bir dinlendirme programı yapılması mümkün olacaktır. Ayrıca 500 RPM kısıtlaması yapılması da benzer şekilde sağlıklı rekabet ortamı oluşmasını zorlaştıracaktır. Devir belirtmek yerine üretilecek olan elektrik enerjisinin frekans kriterlerinin belirtilmesinin yeterli olacağı değerlendirilmektedir.
Madde 2.3’de bu makinelerin bu makinelerin ilk başta doğal gazla kullanılamayacağı değerlendirildiğinden en başından çift yakıtlı makine ihalesine çıkılmasının gereksiz olduğu düşünülmektedir. Bunun maliyete etkisi de dikkate alındığında kullanılamayacak bir özellik için yatırım maliyetinin artmasına yol açacak “çift yakıt” özelliğinin şartnameye dahil edilmesi tüketicilere yansıyacak maliyet açısından kamu yararını zedeleyebileceği öngörülmektedir. İçten yanmalı makineler koşullar uygun olduğu zaman ek bir maliyetle gerekli tadilatlar yapılarak doğal gaza uygun hale getirilebilecek özelliklerdirler. Dolayısıyla bu dönüşüm yeni ve eski dizel yakıtlı santralleri bütünlüklü değerlendirilip ayrı bir ihaleyle yapılması tavsiye edilmektedir. Buna ek olarak yakıt dönüşümü için elde edilecek ekipmanların /cihazların/yardımcı sistemlerin ileride yapılacak bir dönüşüm için şimdiden alınması, bu ürünlerin eskimesine, kalibrasyonların sapmasına, teknolojinin eskimesine, verimliliklerin düşmesine ve ürünlerin kullanılmamasına kadar ciddi sorunlar teşkil edeceği düşünülmektedir. Bu unsurların yeniden gözden geçirilerek ihale dosyasına yansıtılmasıyla tüketiciye yansıyacak maliyet de miktar olarak düşürülerek planlı bir şekilde uzun vadeye yayılabilecektir.
Madde 2.4 ve 2.5’de dosyanın tümünde var olan 4 makine vurgusu bu maddelerde de yer almaktadır. Ve yukarıda bahsedilen endişelere yol açmaktadır. Makine sayısı vurgusu yerine en yüksek (PİK) tüketim dönemlerindeki ihtiyaca bağlı olarak minimum MW kriteri eklenerek ihale dosyasının değiştirilmesi daha rekabetçi bir ortamın yaratılmasına olanak sağlayacağı değerlendirilmektedir.
Madde 2.5’te ifade edilen “yardımcı sistemlerin” daha belirleyici yazılması ya da tanımlanması önerilmektedir.
Madde 2.7’de verilen yıl aralığı 2010-2018 olup toplamda 9 yıl olmasına rağmen 8 yıl olarak ifade edildiğinden bu karmaşıklığın düzeltilmesi gerekmektedir.
Madde 2.19’da yer alan “ihale Makamı”ile Madde 2.32’de yer alan “Katılımcı” ifadelerinin tanımları Madde 1.3’de listelenen tanımlarda yer almadığından bu ifadelerin değiştirilmesi ya da tanımlanması gerekmektedir.
İhale kapsamında kamu yararı gözetildiğinde mevcut değerlendirme kriterlerine ek olarak aşağıdaki kriterlerin de göz önünde bulundurulması ve eklenmesi önerilmektedir.
- Yıllık bakım maliyetinin birim maliyetine etkisi
- Verimlilik ve yapılacak modifikasyonlarda verimlilik artışı
- Yıllık dinlendirme süresi
Yukarıda değinilen husular ışığında ihale dosyasının gözden geçirilmesinin kamu yararının güçlendirilmesi ve sağlıklı rekabet ortamının yaratılması açısından faydalı olacağı düşünülmektedir.
Prof.Dr.Gürkan Karakaş
Rektör Yardımcısı”
