Tedavisi henüz bilinmeyen bir salgın hastalıkla karşı karşıyayız ve bütün dünya etkileniyor. Şu an için bu salgın hastalığı tedavi edecek herhangi bir ilaç olmadığı için en etkili korunma yöntemi insanın kendini izole edilmesi ve sosyal mesafeyi koruması.
İnsan mı ekonomi ikileminde kaldığımız zaman, bu soruya verilecek olan yanıt bellidir: Önce insan. İnsana yönelik tedbirlerin alınmasını müteakip Demokratik koşullar altında ekonomi de alınabilecek önlemler de hükümetimiz tarafından kamuoyu ile paylaşıldı. İlave tedbirler gerektikçe de alınıyor. Bu süreçte Bankalarımız da, KKTC Merkez Bankası Başkanımız ve Bankalar Birliğimizin yönlendirmeleri ile insan sağlığını gözeterek hizmet verme yönünde pazartesi gününden itibaren çalışmalarına 8-12 saatleri arasında devam ediyor.
Bakanlar kurulumuzun almış olduğu kararlar çerçevesinde faaliyetleri durdurulan şirketlerin çeklerinin 30 Mart tarihine ötelenmesi sağlandı. Yurtdışına kesilmiş ve şube bankalarınca işlem gören çeklerle ilgilide aynı önlem alındı. Takas odası kapatıldı, çek takas işlemleri yapılmadı.
İş insanlarımız, Bakanlar kurulu kararı ile iş yerlerinin kapatılması sonucunda doğal olarak ciro kaybına uğrayacaklar ve likidite ihtiyacı gündeme gelecek. Şu anda herkesin sorduğu soru şu: 30 Mart’ta ne olacak? Bütün çekler takasa gelirse nasıl ödeme yapılacak?
İş yeri 15-16 gündür kapalı olan bir iş insanı bu çekleri nasıl ödeyecek. Bu sorunun yanıtı çok basit aslında.
Çok genel olarak bakacak olursak, bir işletmenin iş hayatında dört yere karşı yükümlülüğü var: 1. Devlete, 2. Bankalara, 3. Piyasaya (Mal/hizmet aldığı firmalara) 4. Çalışanlarına.
- Devlet: Vergi, sosyal sigorta, ihtiyat sandığı vb. yükümlükleri için devlet erteleme yapacağını açıkladı. Kısacası Devletten baskı yok.
- Bankalar: Mart ayı sonunda dönem sonu faizleri ve varsa taksit ödemesi gerekenler bankaya taksit ödemeleri var. KKTC Merkez Başkanımızın, Maliye, Ekonomi Bakanlarımızın ve Başbakanımızın katılımı ile Başbakanlıkta yapılan toplantıda; Tüm Bankalar olarak biz dönem sonu faizi veya taksitlerle ilgili; yeniden yapılandırma, öteleme, taksitlerin ertelenmesi gibi tüm opsiyonlara açık olduğumuzu deklare ettik. Bankalardan da kriz süresince baskı gelmeyeceği ortada.
- Piyasa: Mal ve hizmet alınan firmalara kesilen çekler. Yıllardır birbiri ile iş yapan firmaların, bu konuyu istişare ile, birbirleri ile görüşerek çok kolaylıkla çözebileceğini düşünüyorum. Sonuçta bu işletmeler iyi günde de, kötü günde de birbirlerinden yıllardır mal alıp mal satan firmalar. Bu süreçte panik içinde marketlere koşan halkımız sayesinde ciroları hızlı bir artış gösteren marketlerimizin ödemeleri zamanında yaparak veya ödemeleri erkene çekerek piyasadaki likidite sorununa bir nebze de olsa yardımcı olacağını düşünüyorum.
- Çalışanlar: Bu süreçte en önemli konu Bakanlar Kurulu kararı ile işletmeleri kapanan şirketlerin çalışanlarıdır. Talep eden işletmelerin çalışanlarına (Şirkete değil) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığımız tarafından bir destek paketi oluşturulması çok önemlidir.
