YÜZDE 70: Haspolat’ta iki buçuk yıldan beridir dünyanın en ileri teknolojisi ile atık sulardan üretilen ve dereye akıtılan toplam 11 milyon metreküp suyun geleceği ile ilgili ciddi gelişmeler yaşanıyor. Rum tarafı Haspolat Arıtma Tesisi’nin yapılması sırasında anlaşılan ve çıkarılan suyun yüzde 70’ini alma hakkını kullanmak istiyor
YENİ PROJE: Haspolat Arıtma Tesisi’nde gerçekleştirilmesi planlanan yeni proje ile yıllardır sudaki tuz oranı nedeniyle kullanılamayan su artık kullanılabilecek. Projenin başarılı olması durumunda ise arıtılan su tarımın geliştirilmesi amacıyla da kullanılabilecek. Lefkoşa Belediyesi, ilk kez suya talip
RUMLAR DA TALEP EDİYOR: İki buçuk yıl önce Haspolat Arıtma Tesisi’nin sil baştan yapılandırılmasından beridir hiçbir şekilde su talebinde bulunmayan Rum Yönetimi, son gelişmenin ardından su talebinde bulunmaya hazırlanıyor. Ancak bun talebin hayat bulması için ciddi yatırımların yapılması gerekiyor
ÇIKAN SUYUN YÜZDE 70’İ RUMLARIN: Haspolat Arıtma Tesisi’nin kurulma aşamasında Kuzey Kıbrıs ile Güney Kıbrıs arasında gerçekleştirilen anlaşma ile Rumlar çıkan suyun yüzde 70’ini kullanma hakkına sahip. Yapılan anlaşma ile Kuzeyin payına düşen su geliri ise yüzde 30
Bertuğ TOPAL
[dropcap style=”circle” color=”#ffffff” bgcolor=”#0065ad”]H[/dropcap]aspolat’taiki buçuk yıldan beridir dünyanın en ileri teknolojisi ile atık sulardan üretilen ve dereye akıtılan toplam 11 milyon metreküp suyun geleceği ile ilgili ciddi gelişmeler yaşanıyor.
Rum tarafı Haspolat Arıtma Tesisi’nin yapılması sırasında anlaşılan ve çıkarılan suyun yüzde 70’ini alma hakkını kullanmak istiyor.
Bugüne kadar Rumlar tarafından hiç talep edilemeyen bu suyun Güneye götürülmesi o kadar kolay değil. Suyun güneye götürülmesi için Haspolat Arıtma Tesisi’nden Güneye boru hattının tamamlanması ve arıtılan suyun tuz oranının yapılacak yeni yatırımlarla düşürülmesi gerek.
Ancak Kıbrıs Türk tarafında bu yatırım için yeterli kaynak bulunmaması hem projeyi hem de güneye suyun aktarılması projesini olumsuz kılıyor.
Rumlar ilk kez talep ediyor
Haspolat Arıtma Tesisi uzun yıllardır çalışmasınarağmen, Rum tarafının hiçbir şekilde hakkından doğan suyu talep etmediği biliniyor. Son zamanlarda ise Rum yetkililerin Haspolat Arıtma Tesisi’ndeki sudan paylarını almak için girişimlerde bulunduğu kaydediliyor.
Çıkan suyun %70’i Rumların
Haspolat Arıtma Tesisi’nin kurulma aşamasında Kuzey Kıbrıs ile Güney Kıbrıs arasında gerçekleştirilen anlaşma ile Rumlar çıkan suyun yüzde 70’ini kullanma hakkına sahip. Yapılan anlaşma ile Kuzeyin payına düşen su geliri ise yüzde 30.
Ciddi yatırımlar şart
Haspolat Arıtma Tesisi’nden Güneye su götürülmesi için ciddi yatırımlar gerekiyor. Bu yatırımların yapılabilmesi için ise maddi kaynak gerekli. Borularla tesisten güneye su aktarılması ve suyun tuz oranının düşürülmesi için bazı ihalelerin sonuçlanması bekleniyor.
Arıtılmış su dereye akıyor
Bugüne kadar Haspolat Arıtma Tesisi’nde arıtılan suyun neredeyse tamamı dereye akıyor. Suyun tuzluluk oranı nedeniyle hiçbir şekilde kullanılamayan su, heba oluyor. Suyun tuzluluk oranının düşürebilmesi için ise yeni ek bir yatırıma ihtiyaç duyuluyor.
Tarıma da yaramıyor
Suya bağlı bir tarım politikası suyun tuzluluk oranı nedeniyle oluşturulamıyor. Üretimin bir yan ürünü olan organik gübreler, kullanımdaki belirsizlikler sonucu dağlar gibi yığılıp kalıyor.
Üstelik her iki projede de tarım üretimindeki belirsizlikler sonucu, muhtemel tarım yapılabilecek araziler şimdiden el değişmiş, arazilerde tekelleşme belirtileri ortaya çıkmış.
Yıllık üretimi 11 milyon ton
Haspolat Arıtma Tesisi’nden yılda çıkarılan suyun toplamı 11 milyon tonu buluyor. Ancak bu su hiçbir şekilde kullanılamıyor. Arıtma tesisi, 1980 yılından itibaren çok çeşitli aşamalardan geçmesine rağmen bazı yatırımların kaynak eksikliği nedeniyle gerçekleştirilememesi nedeniyle işlevini yitirme noktasına geldi.
Membran teknolojisi kullanılarak mekanik ve biyolojik her türlü arıtma yapılabilen tesislerde, günde 30 bin ton su üretiliyor.
Su depolanamıyor
Edinilen bilgilere göre iki yıldır, yıllık üretim olan 11 milyon ton metreküp su depolanamıyor ve sular dereye veriliyor. Üretilen su, Kanlıdere vasıtası ile yaz aylarında Mora Ovası’na kadar ilerliyor. Kullanımın az ya da hiç olmadığı kış aylarında ise Mağusa’ya denize kadar ulaşıyor.
Yeni yatırımla suyun geleceği değişebilir
Lefkoşa Belediyesi adına tesislerde sorumluluk üstlenen Kanalizasyon Şube Amiri Faik Özkaynak, şu an üzerinde çalışılan iki toplumlu proje ile suyun geleceğinin değişebileceğini söyledi. Yapılacak projenin hayata geçmesiyle sudaki tuzluluk oranı daha da aşağıya çekilecek ve su kullanılabilr duruma gelecek. Özkaynak, “Avrupa Birliği’nin geliştirdiği ve finansmanının onda yedisini Güney’deki yönetim, onda üçünü ise muhtemelen Kıbrıslı Türkler adına Avrupa Birliği’nin karşılayacağı projeye göre üretilen sular büyük rezervuarlarda depolanacak ve ihtiyaç halinde kullanıcılara verilecek. Tuzluluk oranı bakımından su niteliğinin daha da iyileştirileceği bu işlemden sonra su, ortaklar arasında katılım oranlarına göre paylaştırılacak. Buna göre yıllık olarak üretilen 11 milyon metreküp suyun yaklaşık 7 milyon 700 bin tonu Güney’deki ortağa pompalanacak, geriye kalan 3 milyon 300 bin ton su ise, her türlü tarım üretiminde kullanılabilecek şekilde Kuzey bölgede kalacak” dedi.
Yetkili: Su halen daha aşırı tuzlu
Tesisin işletiminde yapımcı Alman firması WTE ile birlikte çalışan Emek İnşaat’ın Direktörü Burhan Yetkili ise Rumların su talebi ile ilgili olarak ise kuruluş aşamasında yapılan sözleşme gereği suyun yüzde 70’inin Rumların hakkı olduğunu kaydetti. Yetkili, bunun yapılabilmesi için daha yatırımların yapılmasının gerektiğini kaydederek bu projelerin henüz hayata geçirilmediğini söyledi.
Şu an için Rum tarafına su gönderilmesi konusunun mümkün olmadığını ifade eden Yetkili, suyun şu an için halen daha fazla tuzlu olduğunu söyledi. Yetkili, “Su şu an tarımda dahi kullanılamıyor. Bu nedenle çok bir üzerine düşen yok. Türkiye’den gelen su vatandaşlar tarafından kullanıldıktan sonra oraya giden suyun değeri yükselecek. Türkiye’den su gelme projesi yürürlüğe girmesinin ardından o proje de durdu” ifadelerini kullandı.
