Meteoroloji Mühendisi Mediha Orhun Sarp, Radyo Havadis ve Havadis Web TV’de yayınlanan Kulis programına konuk olarak Melek Arabacıoğlu’nun sorularını yanıtladı
“NEDEN KÜRESEL İKLİM DEĞİŞİKLİ” : Sarp: Hava olaylarının seyrinde gittiği bir ülke artık yoktur. Bu sene çöle kar yağdığını da gördük, çok soğuk olan ülkelerde çok yüksek sıcaklıklar yaşandığını da. Bunun en büyük nedeni küresel iklim değişikliğidir
“YAĞIŞ MEVSİM NORMALİNDE” Sarp: Bu mevsimde bu yağışların görünmesi çok normaldir ama biz hem doğanın dengesini hem de yağmurun düşeceği zemini bozduk. Bizim artık bu bozduklarımızı nasıl düzeltebileceğimizi konuşmamız gerek
Meteoroloji Mühendisi Mediha Orhun Sarp, son yıllarda kaydedilen yüksek yağışların nedenlerini, küresel iklim değişikliğinin ülkemizdeki etkilerini anlattı.
Sarp, ayrıca Meteoroloji Dairesi tarafından yapılan uyarıların devlet kurumları tarafından nasıl ve ne şekilde dikkate alındığını değerlendirdi.
Soru: Meteoroloji Dairesi olarak sık sık yağış uyarılarında bulunuyorsunuz. Gerçekten söylendiği gibi son 130 yılın en yağışlı yılı mı bu yıl?
Sarp: Yaptığımız uyarılar çoğu zaman dikkate alınıyor ama öncelikle şu bilgi kirliliğini ortadan kaldıralım. Bu yıl yağışlarımız Aralık ayından itibaren aralıksız bir şekilde devam ediyor. Bunun sürekli olması ise halk arasında bir bilgi kirliliği yaratıyor. Biz elimizdeki veriler ve yaptığımız araştırmalara göre bu yağışların çok da yüksek olmadığını görüyoruz. 1981-2010 verilerine göre KKTC’nin yağış ortalaması 365.7mm civarındadır. 2018 yılı için ise bu miktar 452.5 mm’dir. Yani uzun yıllar normallerinin %24 üzerindedir. 1975 yılından beri elimizde olan kayıtlar ışığında şunu net olarak söyleyebilirim ki 2018 yılı elimizdeki verilere göre son 6 yılın en çok yağış alan yıllar sıralamasında 10’uncu sıradadır. Bahsedildiği gibi büyük bir yağış oranı yoktur. Biz ada insanları sürekli yağmura ve güneşsiz kalmaya alışkın değiliz ama bunu söyleyenler bu verileri nerden buldu açıkçası bilmiyorum.
Soru: Ülke olarak yağışlardan kötü etkilenmemizin sebebi sadece yağış miktarlarındaki artış mıdır? Bu kötü etkilenmenin diğer nedeni nedir?
Sarp: Kıbrıs’ın Kuzeyi de Güneyi de yağışlardan kötü olarak etkilenmiştir. Bize yağan yağmur oraya da yağıyor. Derelerden dolayı meydana gelen taşkınlar her iki tarafta da büyük hasarlara sebep oluyor. Aynı kara parçasında aynı tahminleri yapıyoruz bu nedenle şunu diyebilirim ki hava olaylarının seyrinde gittiği bir ülke artık yoktur. Bu sene çöle kar yağdığını da gördük, çok soğuk olan ülkelerde çok yüksek sıcaklıklar yaşandığını da. Bunun en büyük nedeni küresel iklim değişikliğidir.
Soru: Küresel iklim değişikliği bizi nasıl etkiliyor peki?
Sarp: Dünyanın birçok ülkesinde bu kabul edilmese de küresel ısınma çok büyük iklim değişikliklerine sebep olmaktadır. Dünya Meteoroloji yaptığı açıklamada dünyanın ortalama sıcaklığının 2018 yılında 1 derece arttığını duyurdu. Ülkemiz için konuşacak olursak bu 1 derecelik artma yaz ve kış aylarında 10 derecelere kadar yükselen bir artma olarak yaşanacak.
Soru: Yaz aylarında açıkladığınız sıcaklık tahminleri ile bizim kendi termometremizdeki sıcaklığın tutmaması hep eleştiriliyor. Bu ölçünleri nasıl yapıyorsunuz?
Sarp: Biz daire olarak hissedilen sıcaklığı vermiyoruz. Bizim basına verdiğimiz ölçümler gölgede siper dolabının içindeki termometreden aldığımız ölçümlerdir. Biz eğer orda 46 dereceyi ölçtüysek, hissedilen sıcaklık en az 50 derece civarındadır.
Soru: Küresel ısınma nedeniyle sular yükseliyor. Biz bir ada ülkesi olarak risk altında mıyız?
Sarp: IPSS’nin açıkladığı iklim senaryolarına göre Akdeniz ülkeleri bu iklim değişikliğinden en fazla etkilenecek ülkeler arasında bulunuyor. Akdeniz kuşağında olan bir ülke olarak bizim de yükselen sulardan çok fazla etkileneceğimiz konuşuluyor. Sadece Akdeniz’e kıyısı olan ülkeler değil deniz yüzeyine yakın tüm ülkeler bu tehlike altındadır.
Soru: Akdeniz’de bir tsunami ihtimali var mıdır? Ya da bölgemizde ne gibi tehlikeler yaşanabilir?
Sarp: Tusunami daha çok okyanusa kıyısı olan alanlarında görülen bir doğa olayıdır. Bölgemizde bunu en fazla hortum olarak gözlemliyoruz. Küresel iklim değişikliğine bağlı olarak farklı hava olayları yaşıyor ve maalesef ki kayıplar yaşıyoruz. Bana bir gün Kıbrıs’ta biri hava koşullarından dolayı insanlar ölecek dese buna inanmazdım ama Ciklos’ta 4 vatandaşımızı biz bir hava olayı neticesinde kaybettik. Tabii ki birçok farklı etken de vardı bu kayıpta ama tehlikeli yağışların can kayıplarına yol açabileceğini maalesef görmüş olduk. Bu mevsimde bu yağışların görünmesi çok normaldir ama biz hem doğanın dengesini hem de yağmurun düşeceği zemini bozduk. Bizim artık bu bozduklarımızı nasıl düzeltebileceğimizi konuşmamız gerek.
Soru: Özellikle son yıllarda sıklıkla yaşadığımız tozlu havaların görülme sayısı neden arttı?
Sarp: Biz bir ada ülkesi olarak hem Afrika ve Sahradan gelen hem de Orta Doğudan gelen toz kütlelerinin güzergâhı üzerindeyiz. Yıllardır bu kütleler ülkemizi etkisi altına alırda ama bu kadar şiddetli ve uzun süreli etkili olmazdı. Yıllardır bu toz bulutlarına maruz kalıyoruz ama burada dikkat edilmesi gereken en önemli şey bunların görünmesindeki artış ve sıklıktır. Bu artış ve sıklığın en büyük sebebi yine küresel iklim değişikliğidir. Şuan elimizdeki teknoloji ile bunları tespit edip daha çok duyurma ve halkı uyarmaya imkânı buluyoruz.
Soru: Devlet kendi içinde Meteoroloji Dairesinin uyarılarını dikkate alıp, gerekli tedbirleri alıyor mu?
Sarp: Uyarılarımız devlet tarafından dikkate alınıyor ama uyarıya nasıl bakıldığı da önemli. Yıllardır yapılmayan alt yapılar ve ihmal edilen durumlar maalesef ki bizim elimizde olan bir durum değil. Biz daire olarak bu raporları sürekli olarak alma ve uyarma imkanına sahibiz ve gerekeni de yapıyoruz. Örneğin geçtiğimiz gün Taşkent’te yaşana kadar yoğun bir yağışı biz de beklemiyorduk. Ama yaptığımız uyarı ve sonrasında gelen yüksek debideki yağış karşısında kim ne yapabilirdi ki? Önemli olan önceden alınması gereken önlemlerdir. Eğer siz o yolu oraya yapıp dağdan gelecek suyun önünü kapatırsanız, yolun altında gerekli menfezi yanına gideri yapmazsanız maalesef ki böyle büyük ve tehlikeli olayların yaşanmasını engelleyemezsiniz. Bazı kurumların bu uyarıları dikkate aldıklarını bazı kurumların ise dikkate alsa da ne yapacaklarını bilemediği durumları yaşıyoruz.
Soru: Bir yol yapılırken ya da bir bölge imara açılırken yapılması gereken nedir?
Sarp: Önümüzde bir Ciklos örneği var ki biz de meteorolojik destek olarak yol yapılırken bizden istedikleri verileri verdik. Ama olması gereken yol yapılmadan önce o verilerin alınması ve ona göre yapıma başlanmasıydı. Bu yol yapılmadan önce kimse bizden böyle bir destek istemedi ve yapıma başlandı. Bir yol ya da bir inşaat yapılacağı zaman inşaat mühendislerinin bu hava grafiklerini kullanması gerekmektedir. Bu durumlara gelmeden önce gerekli tedbirler alınsaydı bence bu kayıplar yaşanmayacaktı. 2015 yılında Girne’de yine dere yatağındaki oteli su basmıştı aradan 3 sene geçti yine ayni oteli yine su bastı. Bizim en büyük sorunumuz yıllar içinde almamız gereken önlemleri almamamız ve yapmamız gereken şeyleri yapmamamızdır.
Soru: Meteoroloji Dairesi olarak teknolojinizi yenilediniz ve tahminler büyük oranda tutuyor. Tahminler tutmadığında ise daire topa tutuluyor. Bu tahminler nasıl yapılıyor?
Sarp: Bizim yaptığımız tahminler yüzde yüz olarak duyurulmuyor. İlk üç güne kadar tahminin tutma olasılığı %90 ila %100 arasında ama bu gibi mevsimlerde bu tahminleri yapmak çok zor. Bu tahminleri yaparken sayısal tahmin haritalarına bakıyoruz. Bu haritalar kendiliğinden oluşmuyor. Dünya meteoroloji teşkilatına üye olmamamızdan dolayı Ankara üzerinden tahminleri yapıp gönderiyoruz. 24 saat görevli arkadaşlarım var ve gerekli rasatlar yapılıyor. Dünya genelinde yapılabilecek en ufak bir hatalı rasat tüm tahminlerin etkilenmesine sebep olur. Bizim yaptığımız sadece bir tahmindir. Daire olarak teknolojik olarak evet ilerdeyiz ama en ufak bir hatada daireyi kimsenin yerlere sermemesi gerekir. Tahmin tutarlılığımız son dönemde çok yüksek ve hiçbir uyarıda yanılmadık.
Soru: 2019 yazında bizi ne bekliyor?
Sarp: Geçmiş yıllara baktığımızda 2014 yılından itibaren ortalama sıcaklığımız her yıl bir önceki yılın rekorunu kırıyor. Yıl tamamlandığında sanırım 2019’da kendi rekorunu kırmış olacak. Bu sıcaklıkların artmasını yine iklimsel değişime bağlayacak olursak yaz aylarında aşırı derecede olmayan mevsimsel tahminlere dayanarak ortalama 1 ya da 2 derece üstünde seyredeceğini söyleyebiliriz. Ülkemiz için çok önemli bir diğer konu da yaz aylarında sıcak hava dalgalarıdır ki bu dalgalar büyük sıcaklık hareketlerine sebep olmaktadır.
