Dolar Türk Lirası’na karşı yeni rekorlar kırıyor. Doların Ocak 2015 ayından bu yana değer yükselişine karşı hepimiz tedirgin olduk. Zaten piyasalarında nabzı oldukça yüksek. Türkiye’nin kendi içindeki tartışmalar (Faiz indirimi, Merkez Bankası bağımsızlığının tartışılması) doların içsel nedenlerle yükselişine bir sebep. Fakat sadece sebep bu değildir. Diğer gelişmekte olan ekonomilere baktığımızda onların kurlarıyla ve de diğer ülke kurlarıyla Türk Lirası’nın durumunun aynı durumda olduğunu görürüz. Dolar sadece Türk Lirası’na karşı rekor kırmıyor. Diğer ülke kurlarına karşı da rekor kırıyor. Dolar Dünya’nın en büyük para birimlerine karşı da son zamanların en yüksek değerinde. Global piyasalar artık birbirine o kadar entegre olmuş ki en küçük bir gelişme tüm ülkeleri etkiliyor. Örneğin Ukrayna’daki çatışmaların bitmesi, Yunanistan’da ki yeni hükümetin AMB ile masaya oturması. Bu iki gelişme doların 1,50 düzeyinden 1,45 düzeyine inmesine bile sebep oldu. Burada mesele Türk Lirası’nın değer kaybından öte doların tüm dünyada değer kazanmasıdır. 2008 krizinden yara alan ABD ekonomisi hızlı bir şekilde toparlandı ve tekrar büyümeye geçti. ABD Merkez Bankası FED faiz artırımına gideceği sinyallerini verdi. Güvenli liman ABD tüm Dünya’daki likiditeyi toplamaya doğru gidiyor. Bunun için ABD’nin yüksek hisse senetlerine karşı dolar da değerleniyor. Altı büyük para birimine karşı doların değerini yansıtan Dolar Endeksi 2014 Mayıs ayından itibaren yükselişte. 2014 Mayıs ayından 2015 Şubat ayının başına kadar endeksin artışı %20. Bu artış hangi paralara karşı? Euro, Yen, Sterlin, Frank gibi büyük paralara karşı. Yani Dolar sadece Türk Lirası’na karşı yükselmedi. Gelişmekte olan ülke kur endeksine baktığımızda ki bu JP Morgan’dır. Bu endeksinde Mayıs 2014-2015 Şubat başına kadar gelişmekte olan ekonomilerin para birimlerini dolara karşı %16 değer yitirdi. Görüleceği gibi gelişmekte olan ülke paraları dolara karşı gelişmiş ülke paralarından daha az değer kaybetti.
Türk Lirası’na baktığımızda Mayıs 2014-Şubat 2015 başı 1 TL 0,4825 dolardan 0,4092 dolara indi ve %15,2 değer yitirdi. Yani TL diğer gelişmekte olan ülke para birimleri ile ayni yüzde değeri yitirdi. Bu hesaplamaya bakılmaksızın kıyametler kopartılıyor. Bence hiç gerek yok. Genelde hep doların Türk Lirası’na karşı ne kadar değer kazandığına bakarız. Diğer gelişmekte olan ülkelerin para birimlerinin dolara karşı ne kadar değer yitirdiğine bakmayız.
Oysa Türk Lirası’nın dolara karşı ne kadar değer yitirdiğine bakarsak daha sağlıklı bir karşılaştırma yapmış oluruz. Çünkü değerlenmeye aldığımız para birimi Türk Lirası’dır. Dolar değildir. Türk Lirası/Dolar değerini kullanırsak daha sağlıklı bir sonuca ulaşırız.
2014 Mayıs ayındaki 1 TL 0,4825 dolardan 0,4092 dolara iniyor. Burada Türk Lirası’nın değer kaybı %15,2 fakat eğer 1 dolar 2,0725 ten 2,4437’ye çıkmışsa burada doların artışı %17,9 olur. Değerleme farkı % 2,70 fazla oluyor.
Sağlıklı analiz yapmak bu gibi hallerde çok önemli. Bir paranın değer artışı ile mukayese ettiğimiz paranın değer kaybı ayni değildir.
