İLK ÇARE ZAM DEĞİL: Elektrik üretimine zam yapılacağı yönündeki haberler, ülkedeki üretim kesimlerini rahatsız etti. Dünyada enerji fiyatlarının ucuzlatılması için çok farklı çalışmalar yapıldığı belirtilirken, KKTC’de ilk akla gelenin “zam” olması eleştirildi
EKONOMİ DİBE VURUR: Ülkede üretimin elektrik enerjisi ile sağlandığını anımsatan ekonomik örgüt yetkilileri, yüzde 20 ile 30 arasında düşünülen zammın üretimi zora sokacağını hatırlattı ve hükümete, “üretimin korunması gerektiğini” hatırlattı
YÖNETİM KURULU “ZAM” ÖNERDİ: Kıb-Tek Yönetim Kurulu Başkanı Erkan Okandan, Başbakan’a sunduğu raporda, en az yüzde 20 zam, çalışan maaşlarından kesinti ve elektrik tarifelerinin otomatik olarak her ay döviz ve petrol fiyatlarına göre yeniden belirlenmesini önerdi
TULGA: HALK ZAMMI KALDIRAMAZ: Kıbrıs Türk Esnaf ve Zanaatkarlar Odası Başkanı Hürrem Tulga, ülke ekonomisinin zammı kaldıracak durumda olmadığını da ifade etti. Sanayi Odası Başkanı Ali Çıralı zam yapmak yerine maliyet düşürücü tedbirler alınması gerektiğini söyledi
ÇERKEZ: ZAM KALICI ÇÖZÜM OLMAZ: Ticaret Odası Başkanı Günay Çerkez ise, elektrik enerjisine zam yapmayı en kolay çözüm yolu olarak değerlendirdi ve ayrıca zam yapılamasının kalıcı bir çözüm olmadığını da belirtti. Çerkez, uzmanların rapor hazırlamasını önerdi
SENDİKA ZAM VE KESİNTİYE KARŞI: Kıb-Tek’te yetkili sendika El-Sen ise tahsilatların yapılmaması durumunda ne zam yapılmasının ne de çalışanların maaşlarından kesinti yapılmasının kurumu bir adım ileriye götürmeyeceği görüşünde
Ekonomi Örgütleri Kıb-Tek’in ekonomik çıkmazdan kurtulması için hazırlanan raporu değerlendirdi. Örgüt yetkilileri elektrik enerjisi ücretlerine zam yapılmasını soruna çözüm olarak görmüyor.
Havadis’e konuşan yetkililer zammın sadece faturasını düzenli ödeyen kişi ve kurumları etkileyeceğini belirterek kalıcı bir çözüm aranması gerektiğine vurgu yaptı.
Sendika da hemfikir
Kıb-Tek çalışanlarının örgütlü olduğu El-Sen yetkilileri de ekonomi örgütleri temsilcileriyle, elektrik enerjisi ücretlerine zam yapılmasının soruna çözüm olmayacağı konusunda aynı fikirde.
El-Sen Başkanı Çağlayan Cesurer, Kıb-Tek’in sadece devletten 60 milyon TL alacağı olduğuna vurgu yaparak yapılması gerekenin kurumun tahsilat yapmasını sağlamak olduğunun altını çizdi.
Borçlar kısa ve orta vadede tahsil edilemeyecek
Kıbrıs Türk Elektrik Kurumu Yönetim Kurulu Başkanı Erkan Okandan imzalı raporda Kıb-Tek’in ciddi miktardaki alacağının kısa ve orta vadede tahsil edilmesinin mümkün olmadığı açıkça yazıldı.
Bu durumun nedenlerinin de belirtildiği raporda bu yüzden kurumun büyük bir finansal kriz içerisine girdiği vurgulandı.
BRT ve belediyelerin tahsili zor 137 milyon borcu var
Raporda sadece Bayrak Radyo Televizyon Kurumu ve yerel yönetimlerin 137 milyon TL borcu olduğu belirtildi.
Bunun yanı sıra muhtarlık, dernek, bazı su örgütleri gibi faiz borcu anaparanın üzerine çıkmış ve ödeme gücü olmayan gerçek/tüzel kişilerden alacakların bulunması sebebiyle alacakların kısa ve orta vadede alınmasının mümkün olmadığı kaydedildi.
Çözüm açık: Zam
Kıb- Tek Yönetim Kurulu Başkanı Erkan Okandan imzasıyla Başbakan Özkan Yorgancıoğlu’na sunulan raporda ivedi olarak hayata geçirilmesi gereken konulara değinildi.
Kurumun en azından borçların faizinin ödenmesi ve borcun reel olarak gerilemesi adına enerji tarifesine %20 oranında bir zam yapılmasının gerekliliği ön görülüyor.
10 yıl için %25, 5 yıl için %30
Raporda kurumun mevcut borcunun 10 yıl içerisinde sıfırlanması için enerji tüketim ücretlerine yüzde 25, 5 yıl içerinde sıfırlanması için ise yüzde 30 zammın şart olduğu ifade ediliyor.
Raporda zammın gerekli zamanlarda güncellenmesi için de bir öneri bulunuyor. Öneri şöyle:
“Belirtilen seçeneklerin hangisi kabul görürse görsün bundan sonraki süreçte benzer sıkıntıların yaşanmaması içi Güney’deki uygulama ve Kuzeyde akaryakıtta yapmış olduğumuz benzer fiyatlandırmayı kurumun gerçek kws maliyetlerini dikkate alarak otomatik olarak güncellemek için gerekli düzenlemelerin yapılması gerekmektedir.”
“Personel giderlerine düzenleme”
Raporun son kısmında yer alan “not” kısmında ise tarifelerde yapılan düzenlemelerin yanı sıra personel giderlerinde de düzenleme yapılması gerektiği kaydediliyor.
Çalışanların halihazırda yararlanmış oldukları toplu sözleşmeye rağmen sendikayla bir araya gelip ülke gerçekleri ve kurumun mali yapısı göz önüne alınarak bazı düzenlemelerin yapılmasının gerekliliği belirtiliyor.
Esnaf ve Zanaatkarlar: Zam ve
maaş kesintisi çözüm değil
Kıbrıs Türk Esnaf ve Zanaatkarlar Odası Başkanı Hürrem Tulga, Kıb-Tek’i yaşatmak için zamlar ve maaş kesintileri dışında farklı bir çözüm yolu aranması gerektiğini söyledi. Ülke ekonomisinin zammı kaldıracak durumda olmadığını kaydeden Tulga, “Zaten yerlerde sürünen bir ekonomi bu zamla birlikte büyük ölçüde kapılara kilit vurur” dedi. Tulga beklentinin zam ve naaş kesintisinin ötesinde enerji politikasının nasıl olması gerektiği yönünde olduğuna dikkat çekti.
“Toplumsal bir seferberlik düşünülmeli”
Tulga, Kıb-Tek’i yaşatmak için zam ve maaş kesintileri dışında toplumsal seferlik başlatılması gerektiğine vurgu yaptı ve “Gideceğimiz limanı görmeden, ne yapılacağını bilmeden maliyetleri artırıcı politika uygulamakla Kıb-Tek’i ve ekonomiyi yaşatmak mümkün değil” dedi. Ancak maliyetleri aşağıya çekici, enerji artıcı politikalarla maaş kesintisi ve zamların konuşulabileceğini kaydeden Tulga şu şekilde konuştu:
Uzun bir süreden beri Kıb-Tek kamunun gündemindeydi ve sorunları ile tartışılmaktaydı. İlgili çevreler olarak bizde bu sorunların farkındaydık. Olay bu raporla bir kez daha resmileşti. Çözüm noktasında önerilen ve raporda açıkça görülebilen zam ve maaş kesintileri ise raporda görülebiliyor. Bu bizim açımızdan çözüm değildir. Elektrik maliyetlerinin aşağıya çekilebilmesi için yeni bütünlüklü projelerin ortaya konulması gerekir. Raporda maliyetin altında satış yapıldığı bu nedenle her geçen gün bu zararın büyüdüğü ifade ediliyor. Zaman zaman dile getirildi. Ancak bu maliyetlerin mevcut ekonomik şartlarda çok yüksek olduğu vurgulamak durumundayım. Hal böyle iken şimdi bir zamdan söz ediliyor. Kritik nokta burasıdır. Ekonominin bunu kaldırılması mümkün değil. Şu anda yapılan çözüm arayışı dağın fare doğurmasından başka bir şey değildir.
Sanayi Odası: Yeniden yapılandırma şart
Kıbrıs Türk Sanayi Odası Başkanı Ali Çıralı, Kıb-Tek’in yeniden yapılandırılmasının şart olduğunu savundu ancak yüzde 20 zam yapılması durumunda yerli üreticinin zor durumda kalacağını belirtti. Çıralı, Kıb-Tek’te birçok sorun yaşandığına işaret ederek şu şekilde konuştu:
“Kıb-Tek’in yeniden yapılandırılması şarttır. Hem üretim maliyetleri yüksek hem de kayıp ve kaçak olarak elektrik enerjisini kullananlar var. Ayrıca tahsilatta da zorluk yaşanıyor. Bu etkenlerden dolayı üretim maliyetleri yüksektir. Burada en az yüzde 20’lik bir zam öngörülüyor. Yüzde 20’lik zam üretimi çok büyük oranda etkileyecektir.”
“Yerli üretici korunmalı”
Zam yapmak yerine maliyet düşürücü tedbirler alınması gerektiğini söyleyen Çıralı, ancak illaki zam yapılacaksa bu zam yapılırken yerli üreticiyi koruyacak önlemler alınması gerektiğini savundu. Rekabet halinde olduğumuz ülkelere göre elektrik maliyetlerinin çok yüksek olduğuna işaret eden Çıralı şu ifadeleri kullandı:
Zaten yüksek olan elektrik enerjisine bir zam daha yapılırsa bu KKTC’deki üretimin durması anlamına gelecektir. Hükümet zam yaparken çok ciddi düşünmesi gerekir. Bu konuda sivil toplum örgütleri ile istişare halinde olmalıdır. Yapılacak zamlarla yerli üretimi ithal ürünlere karşı koruyacak önlemler alınmalıdır. Sendika yetkilileri de zaten fedakarlık yapmaya hazır olduklarını söylüyor. Yasaya göre yüksek maaş varsa aşağıya çekilmesi gerekir ve kurum çalışanlarının bedava elektrik enerjisi kullanması gibi özlük hakları ortadan kaldırılmalıdır. Esas olan iyi bir yönetimle elektrik kurumu maliyetlerinin aşağıya çekilmesidir. Bu da ancak iyi bir yönetimle mümkün olabilir. Şu anda elektrik fiyatlarını rekabet içinde olduğumuz ülkelerle kıyasladığımızda şu hali ile bile çok yüksek olduğu görülebiliyor. Zam yapma yerine maliyet düşürücü tedbirler alınmalıdır. Ancak ille de zam yapılacaksa vergilerle yerli üreticiyi ithal üretime karşı koruyacak önlemler alınmalıdır.
Ticaret Odası: Zam yapılması en kolay yol
Kıbrıs Türk Ticaret Odası Başkanı Günay Çerkez, elektrik enerjisine zam yapmayı en kolay çözüm yolu olarak değerlendirdi ve ayrıca zam yapılamasının kalıcı bir çözümde olmadığını belirtti. Ülkede uygulanan elektrik ücretlerinin rekabette olduğumuz ülkelere oranla çok yüksek olduğunu kaydeden Çerkez, zammın hem vatandaşı hem de ticari hayatı zora sokacağının altını çizdi.
“Faturasını ödeyen vatandaş cezalandırılır”
Çerkez, zammın sadece elektrik faturasını düzenli ödeyen vatandaşı etkileyeceğini belirterek, bu zamanla faturasını ödeyenin cezalandırılıp ödemeyenin ödüllendirileceğini kaydetti. Çerkez şu şekilde konuştu:
“Zam yapılması faturasını ödemeyenlerin umurunda bile olmaz. Çünkü zaten ödeme yapmıyor. Ancak ödeyen kişiler zamla birlikte cezalandırılmış olur. Tahsilat konularında düzenleme yoluna gidilmelidir. Ödeyen yerlerden alacaklar sağlanmalıdır.”
“Profesyonel kişilere rapor hazırlatılmalı”
Çerkez ayrıca Kıb-Tek konusuna kalıcı bir çözüm bulunması gerektiğine vurgu yaparak, bu konudaki araştırmaların siyasiler ve kurum yetkilileri tarafından yapılmaması gerektiğini söyledi. Bu konuda gerekirse para harcanarak müstakil kişilere rapor hazırlatılması gerektiğini savunan Çerkez şu şekilde konuştu:
“Elektrik üretmek teknik bir iştir. Burada nitelikli uzman olan kişilere rapor hazırlatmak gerekir. Profesyonel bir araştırma yapılması gerekir. Kendi kendimize bunu yapmamız doğru olmaz. Bu kurum nasıl sürdürülebilir bu araştırılmalıdır.”
El-Sen: Tahsilat göz ardı edilmemeli
El-Sen Başkanı Çağlayan Cesurer, hazırlanan raporda gözden kaçan unsurlar olduğunun altını çizdi. Devletin Kıb-Tek’e 60 milyon TL’ye ulaşmış borcu olduğunu kaydeden Cesurer, raporda tahsilatların nasıl yapılacağına dair net ifadeler bulunmadığını belirtti. Tahsilatların yapılmaması durumunda ne zam yapılmasının ne de çalışanların maaşlarından kesinti yapılmasının kurumu bir adım ileriye götürmeyeceğini belirten sendika başkanı gerekli düzenlemelerin yapılması için çağrıda bulundu. Cesurer şu şekilde konuştu:
“Birikmiş borçlar Kıb-Tek hesaplarında açıkça duruyor. Kıb-Tek’in borçları hesaplanırken alacakları da göz ardı edilmemelidir. Çalışanlar hiçbir zaman kurumun dört dörtlük olduğunu söylemedi. Ancak bunun çözülmesi için kurumun özerk bir yapıya kavuşturulması gerekiyor. Sorunların temelinde siyasilerin günü birlik politikaları var.”
