Sokakta yükselen ses, yalnızca geçim sıkıntısının değil; temsil edilmeyen bir toplumun demokratik itirazıdır.
Kuzey Kıbrıs’ta son dönemde artan hayat pahalılığı ve buna eşlik eden sendikal eylemler, yüzeyden bakıldığında ekonomik bir krizin doğal sonucu gibi görülebilir. Ancak biraz yakından bakıldığında, meselenin yalnızca fiyat artışlarından ibaret olmadığı açıkça görülüyor. Bugün yaşananlar, hayatın pahalanmasından çok, bu pahalılaşmayı sürekli yeniden üreten bir tercih düzeninin sonucu.
Uzun zamandır bu ülkede ekonomi kendi dinamikleriyle işlemiyor. Üretimin sınırlı, ithalatın yüksek olduğu, kamu maliyesinin dış kaynaklarla dengelenmeye çalışıldığı bir yapı var. Ama mesele sadece bu da değil. Ekonomik tercihlerin yönü, büyük ölçüde siyasal kararlarla belirleniyor. Bu yüzden karşı karşıya olduğumuz tabloyu teknik bir ekonomik sorun olarak görmek yanıltıcı olur. Bu, açık biçimde ekopolitiktercihlerin yarattığı bir durumdur.
Hayat pahalılığı ödeneğine ilişkin alınan karar bu tabloyu anlamak için yeterli bir örnek sunuyor. Teknik bir düzenleme gibi anlatılan bu karar, aslında çok daha basit bir sorunun cevabını veriyor. Bu krizin bedelini kim ödeyecek? Ve görünen o ki, bu bedel yine emek kesimlerine bırakılıyor. Bu noktada artık “zorunluluk” değil, doğrudan tercih konuşulmalıdır.
Bu tercihler sahada nasıl karşılık buluyor?
Yanıt açık; Sokakta.
Ama sokakta gördüğümüz tabloyu sadece bugüne ait bir tepki olarak okumak eksik olur. Kuzey Kıbrıs’ta halkın ortaya koyduğu itiraz yeni değil. Bu, uzun süredir biriken, farklı dönemlerde farklı biçimlerde ortaya çıkan bir gerilimin bugünkü halidir. Bugün yaşanan, anlık bir sıkışmanın değil; biriktirilmiş sorunların açığa çıkmasıdır.
Bu itirazın temelinde yalnızca hayat pahalılığı yok. İnsanların gündelik yaşamını doğrudan etkileyen ekonomik sıkıntılarla birlikte, yönetim biçimine dair birikmiş sorunlar var. Yıllar içinde biriken yönetsel zafiyetler, yanlış tercihler ve çözülmeyen yapısal meseleler bugün iç içe geçmiş durumda. Dolayısıyla sokakta dile gelen tepki, tek bir karara değil; bu bütünün kendisine yöneliyor.
Mesele bu noktada sadece ekonomik olmaktan çıkıyor. Kıbrıs Türk halkının demokratik süreçlere katılımının giderek daralması, toplumsal hassasiyetlerin karar alma mekanizmalarında karşılık bulmaması ve kamusal yönetimde hesap verebilirliğin zayıflaması, bu gerilimi derinleştiren temel unsurlar arasında yer alıyor. İnsanlar yalnızca geçinemedikleri için değil, aynı zamanda kendi iradelerinin karşılık bulmadığını düşündükleri için de itiraz ediyor.
Daha çarpıcı olan ise şu. Hak arama ve itiraz biçimlerinin dahi zaman zaman kriminal bir çerçevede değerlendirilmesi. Oysa bir siyasal sistem, yurttaşın itirazını suç olarak görmeye başladığı anda, sadece bir yönetim sorunu yaşamaz; kendi meşruiyetini de tartışmalı hale getirir.
Mesele tam da burada başlıyor.
Bugün sokakta yükselen ses, yalnızca ekonomik bir talebin değil; uzun süredir biriken ve karşılık bulmayan bir demokratik itirazın ifadesidir.
Sokakta kim var?
Sendikalar var, meslek örgütleri var, doğrudan yurttaş var.
Yani sokakta olan, bu toplumun kendisi.
Bu nedenle bu eylemleri yalnızca ekonomik talepler olarak görmek mümkün değil. Bu, aynı zamanda temsil edilmeyen bir toplumun kendini yeniden ifade etme biçimidir. Sandıkla sınırlı kalan yurttaşlık pratiği yerini doğrudan katılıma bırakıyor. Sokak, bu anlamda bir boşluk değil; toplumsal iradenin görünür hale geldiği bir alan.
Meclis önünde yaşananlar da bu çerçevede okunmalı. Çünkü bir siyasal sistemin niteliği, kriz anlarında verdiği tepkiyle ortaya çıkar. Eylem yapanlar bu toplumun kendisiyken, bu eylemlere verilen tepki aynı zamanda devletin ve siyasi iradenin yurttaşı nasıl gördüğünü de gösterir.
Burada temel soru basit ama belirleyici.
Hükümet, karşısında bir tehdit mi görüyor; kendi yurttaşını mı?
Eğer sokak bir tehdit olarak görülüyorsa, bu durum siyasal iktidarın toplumdan uzaklaştığını gösterir. Eğer bir uyarı olarak görülüyorsa, hala bir demokratik zemin vardır. Bugün yaşanan gerilim, tam da bu çizgide şekilleniyor.
Öte yandan bu tercihler yalnızca fiyatlara yansımıyor. Turizm sektörü güvenlik algısı ve siyasal belirsizliklerden doğrudan etkilenirken, buna bağlı olarak hizmet alanında daralma, istihdam kaybı ve gelir dağılımında bozulma ortaya çıkıyor. Yükseköğretim ise bu süreçten yalnızca ekonomik bir alan olarak değil; uluslararası öğrenci hareketliliği, akademik üretim ve dış dünya ile kurulan ilişkiler üzerinden etkileniyor. Bu alandaki zayıflama, sadece ekonomik değil; aynı zamanda entelektüel ve toplumsal bir daralmayı da beraberinde getiriyor.
Sonuç olarak bugün, Kuzey Kıbrıs’ta yaşananlar bir kriz değil, bir tercihler düzeninin sonucudur. Bu düzen, yalnızca ekonomiyi değil, toplumu da belirli bir yönde şekillendirmektedir. Hayat pahalılığı bu sürecin en görünür sonucudur; sokakta yükselen ses ise bu tercihlere karşı gelişen bir itirazdır.
Bir ülkede insanlar yalnızca geçinemedikleri için değil, dinlenmedikleri için sokağa çıkıyorsa;
itiraz bir talep olmaktan çıkıp bir hak arama mücadelesine dönüşmüşse; ve bu mücadeleye verilen ilk tepki anlamak değil, bastırmak oluyorsa…
Orada artık mesele ekonomi değildir. Orada mesele, yönetim biçimidir.
Ve bu yönetim biçimi değişmeden,ne hayat ucuzlar,nedemokrasi güçlenir
ne de sokak sessizleşir.
