Fiyatlar genel düzeyinin sürekli artış halinde olmasına enflasyon diyoruz. Enflasyon iki şekilde ortaya çıkar;
- Talep arzdan fazlaysa talep enflasyonu
- Üretimi gerçekleştirmek için kullanılan faktörlerin fiyat artışlarının üretimine yansıması sonucu yükselen fiyatlar maliyet enflasyonu.
Faiz nedir? Bir borç anlaşmasının satışı sonucunda elde edilen gelirdir. Çok eskiden belli tartışılan bir konu. Faizin yükselmesine yüksek enflasyon mu yol açar? Yoksa enflasyonun yükselmesine yüksek faiz mi yol açar?
Bu iki kavramla yani faiz ile enflasyon arasında ki ilişkiyi birbiriyle bağdaştırmak için “Talep Enflasyonu” mu yoksa “Maliyet Enflasyonu” mu mevcuttur diye bakmak lazım.
Aslında para arzının artması, talebi yaratır ve enflasyonist olgu taşır. Diğer taraftan maliyetlerin artması da enflasyonist olgu taşır.
Eğer talep enflasyonu varsa yani para arzı fazlaysa o zaman, faizleri artırarak para arzını kısarsınız ve talebi azaltırsınız. Burda faiz ile enflasyon arasında ters yönlü bir ilişki vardır. Yüksek enflasyonda faizi artırmak gerekir.
Eğer maliyet enflasyonu varsa faizi artıramayız. Çünkü faiz üretimin maliyet unsurudur. Bunda faiz ile enflasyon arasında doğru yönlü bir ilişki vardır. Yüksek enflasyonuda düşürmek için faizi düşürmek gerekir.
Eğer hem talep hem maliyet enflasyonu varsa, hangi oranda talep hangi oranda maliyet enflasyonu olmuş bunun analizi yapılmalı, ona göre önlem alınmalı. Bu durumda faiz silahını kullanabiliriz. Faizi yükseltir veya düşürür ve enflasyonun düşmesine katkı sağlarız.
Eğer iki yönlü enflasyon varsa, yani hem talep hem de maliyet enflasyonu varsa ve bunlar birbirlerine oransal olarak yakınsa o zaman faiz politikası işlev görmeyecektir. Enflasyona karşı faiz politikasını kullanmak isterken hangi enflasyon olduğunu yani enflasyonun hangi sebeple arttığını belirlemek lazım. Aksi taktir de ummadığımız neticelerle karşı karşıya kalırız.
Sermaye hareketlerinin serbest olduğu ekonomilerde hem faizi hem de döviz kurunu aynı anda kontrol etmek mümkün değildir. Şuanda yapıldığı gibi döviz piyasasına döviz satarak müdahale etmenin sadece döviz rezervlerini azaltarak birilerine ucuz döviz satıp menfaat temin etmekten başka bir işe yaramaz.
Son günlerde Türkiye’de yaşadığımız ve bizi de doğrudan etkileyen krizi doğru algılamak, doğru anlamak ve doğru analizlerle doğru sonuçlar çıkarmak için enflasyon nedenlerini, çeşitlerini ve faiz politikası ile sonuçlarını iyice etüt etmemiz gerekiyor. Bu yazının bu açıdan önemli olduğunu düşünüyorum.
