Toplum olarak bizi çokça meşgul eden düşündüren bir kavram: Yalan. Neden yalan söyleriz? Çocuğumuz neden yalan söyler. Yaşamımız boyunca yüzlerce insan tanırız… (Bizim ülkemizde çokça da siyasi yönetici tanırız. )Ayrı ayrı yüzler, ayrı ayrı sözler. Her bir sözün gerçekliğine inanmak, insanlara güvenmek isteriz. Oysa her zaman böyle olmaz. Bazen duyduğumuz sözler doğru olmaz. Bazen de bildiğimiz doğrular doğru değildir. Uzmanlar diyor ki yalan söyleme davranışı iki türlüdür: Ya normaldir, ya da patolojiktir. Normal yalan söyleme davranışı stres altındaki herkeste zaman zaman görülebilir. Kimi zaman bulunduğu durumdan kurtulmak için, kimi zaman değer kaybetmemek, karşısındakini kırmamak için insanlar yalan söyler. Biz yetişkinlerin yalanlarının nedenleri çocukluktan yaşanıp da aşılamamış olabilir mi? Neyse çocukta yalana bir bakalım.
Çocuk 3 yaşından önce yalan söylediğini fark etmez. Yeni öğrendiği kelimeleri kullanmak, bazen aileyi mutlu etmek için yalana başvurur. Altı yaşına kadar genellikle gerçekle, gerçek olmayanı karıştır ve hayallerini gerçekmiş gibi anlatırlar. Çocuğum yalan söylüyor diye kaygı duymaya gerek yok. Çocuklarımızın bu ifadelerini yalan olarak değerlendiremeyiz.
Altı yaşından sonra çocuk yalanın ne olduğunu bilir ve amaçlı kullanır. Hayal gücüne dayalı yalanlarda olmamış şeyleri olmuş gibi aktarırlar. Gerçeği değerlendirmez ( hele de gördüğü gerçek dışı filim varsa ) söylemlerinde abartıya kaçarlar canavarlar var bile diyebilirler. Çözmek istiyorsanız durumu kızmayın, bağırmayın. Ona gerçeği doğru değerlendirmesi için yardımcı olun Bazen de çocuklar ilgi çekmek için yalana başvurur. İlgi ve sevgi yoksunluğu olan çocuk kendisine birinin saldırdığını uydurabilir. Babası olmayan bir çocuk “ babam var “ deyip özlemlerini dile getirmek için yalan söyleyebilir. Aileden model almanın çok önemli olduğunu söylememe gerek yok herhalde. Basitte olsa çocuğunuzun yanında başkalarına ( ya da ona ) yalan söylüyorsanız onun da rahatlıkla yalan söyleyeceğini bilmelisiniz. Çocuğundan aşırı beklentileri olan ailelerin çocukları da onları mutlu etmek için yalana başvurur. Cezadan, eleştirsen kaçmak iyi bir açıklaması olmayan çocuk da kendini savunma adına yalana başvurabilir. Doğru söylediği halde yalan söylediği iddia edilen, yalan söylediğinde kazançlı çıkacağını keşfeden çocuklar da sıkça yalana başvurabilirler Çocukta yalanın en tehlikeleri boyutu davranış bozukluğu ( hırsızlık yapma, okuldan kaçma ) aşamasına gelmesi durumdur ki bu da ruh sağlığının tehlikede olduğunun göstergesidir.
Peki çocuklarda yalanı nasıl önleyebiliriz?
Yalanın zararlarından bahsedip doğru söylemelerini istemek yetmez. Ana baba olarak doğruyu söyleyen olmalıyız.
Yalan söylediğinde bununu anladığınızı belirtin. Alırım tepki koymak Yalanı sürdürmesine neden olabilir unutmayın. Davranışının yanlışlığını anlatın ve gerekirse ceza verin. Bu davranışınız sürekli ve tutarlı olsun. Doğru söylersen kızmaycam deyip ceza verirseniz inandırıcılığınızı yitirirsiniz yalan söylemiş olursunuz.
Çocuğunuzun niçin yalan söylediğini anlamaya çalışın. Onu dileyin. Yargılamadan ilişki kurun. Başka çocuklar ile kıyaslamayın kendi yanlışını kedisinin bulmasına fırsat verin.
Yalan söylediğinde pişman olmuyorsa ya da istemediği halde yalana başvurduğunu itiraf ediyorsa, arkadaşız, yalnız bir çocuksa kısaca karmaşık bir sorun varsa mutlaka bir uzman yardımı alınız.
