Enver Yetkili 1945 yılında Baf’ta doğdu. İstanbul Yüksek Denizcilik Okulu’ndan mezun oldu. 1974’e kadar çeşitli gemilerde kaptanlık yaptı. 1974’ten sonra Mağusa Limanı’nda önce Kılavuz Kaptan daha sonra Liman Başkanlığı ve de Limanlar Dairesi Müdürlüğü görevlerinde bulundu. Yaş haddinden emekliye ayrıldı. Halen YDÜ’de Denizcilik Okulu’nda ders vermektedir…
Bir ömür elbette ki bu bir paragraflık anlatıma sığacak kadar “geldi geçti” ifadesi ile izah edilemez… Nitekim kendisi ile geçmişlerde çok kez konuşup yarenlik yaptığım, artık klasiklere karışmışlığı ile “ne olacak bu memleketin hali” dedikten sonra sorunlara kendimizce çözümler bile bulduğumuz Enver Yetkili’yi sütunuma taşırken, biliyorum ki ne kadar yazarsam yazayım “başardığı büyük işi” köşeme sığdırmak mümkün olmayacaktır…
ÇÜNKÜ: Enver Yetkili yahut diğer namı ile Enver Kaptan, yayımladığı kitabı ile tutun ki bu memlekete yapılacak hizmetlerin en iyisini yaparken, verilebilecek hediyelerin en değerlisini bahşetti…
Kesinlikle büyük bir araştırmanın ürünü olan kitabının adı “Kıbrıs Limanlarının Dünü, Bugünü ve Stratejik Önemi.” Zaten kendisi de kitabının bu başlık altına, “araştıran ve derleyen Enver Yetkili” yazmış… Bence de büyük bir araştırma ve çok başarılı bir derleme…
Daha kitabı elime alır almaz heyecan duydum. Çünkü Bronz Devrinden başlayan ve “Kıbrıs Limanları” olarak her halde bilinen mevcutları ile tüm “ilgili kaynakları” bircik bircik kitabına alan Yetkili, Enkomi Limanı’ndan başlayarak şimdilerin Mağusa, Girne, Limasol, Larnaka Limanlarına kadar tarihi süreçleri içinde tüm Kıbrıs limanlarını fotoğrafları, haritaları, krokileri, planları ile kitabına aktarmış ki gerçekten de kitaptan Kıbrıs Limanları fışkırıyor…
“KIBRIS LİMANLARININ DÜNÜ BUGÜNÜ:” Hep yazarım. Gazete sütunlarında bir kitabı tanıtmak kolay değildir. Ne kadar titiz davransanız “hakkını yersiniz.” Ne kadar anlatsanız eksik bırakırsınız. Sonuçta “bir fikir vermek için” dersiniz ve de zevahiri kurtarırsınız…
Nitekim bu kez de Yetkili’nin kitabını takdim etmem çok daha zor çünkü her sayfası tarih, fotoğraf, harita, planlarla dolu… Bu yanı itibarı ile hem çok renkli cıvıl cıvıl hem de çok zengin bilgilerle donanmış… En iyisi ben Enver Yetkili’nin Kitapla ilgili söylediklerinden bazı cümleleri aktarayım:
“Kıbrıs tarihinin şekillenmesinde limanların büyük etkisi olmuştur” diye başlıyor “giriş” anlatımında…
“Liman ve barınakları incelemekle eski çağ insanlarının kalp atışlarını, heyecanlarını, potansiyellerini, hatta cesaret ve azimlerini hissedebilirsiniz…”
“Tarihsel süreç içinde Kıbrıs için liman ve barınaklar diğer ülkelere göre daha etkili ve önemli olmuşlardır. Kıbrıs tarihi ile Kıbrıs’taki limancılık tarihi birbirlerinden ayrı ayrı düşünülemez…”
“Doğu” Akdeniz’de dolaşan gemilerin deniz rotaları üzerinde bulunan Kıbrıs tarihi süreci boyunca kaçınılmaz bir uğrak noktası olmuştur…
Yetkili’ye göre Kıbrıs MÖ 1900-1650 yıllarında Anadolu ve Suriye-Filistin, kültürleri ile artan seviyede irtibat kurduğu yönünde kanıtlar bulunmaktadır…
Kısaca Enver Kaptan Erken Bronz Çağı’ndan Orta Kıbrıs Çağı’na, Genç Bronz Çağı’dan Klasik Dönemler’e kadar Kıbrıs’ın liman ve koyları ile barınaklarını hem tarihi hem jeopolitik yönleri hem de işlevleri ile bircik bircik anlatıyor ki anlamamanız mümkün değil. Çünkü kanıtlarını da tarihi fotoğraf, plan ve belgeleri ile sayfalarına taşımış…
BİZ MAĞUSALIYIZ VE DE MAĞUSA’DA YAŞIYORUZ YA: Kitabı elimize alır almaz hemen Mağusa Limanı’na dalıyoruz… Tabi hatırlatalım. Kitapta Enkomi Limanı’ndan başlayan kronolojik sıralamada Salamis Limanları, Arsineo Limanı, Mağusa Limanları, Girne Kenti Limanları, Larnaka Bölgesi Limanları, Antik Amathus Limanı, Antik Kurion Limanı, Limasol Limanı, Baf Bölgesi Limanları gibi limanlar anlatılmış.
Enver Yetkili bunlarla da yetinmemiş, Kıbrıs’ta Limanların stratejik konumlarını da aktarmış kitabına…
VE MAĞUSA LİMANI: Öğreniyoruz ki Mağusa Limanı MÖ 274 yılında Mısır Ptolemus Kralı Fhiladelphus tarafından kurulmuş… (Zaten daha ilkokulda Kıbrıs tarihini okurken tarihi süreci kronolojik çizelgesinde gösterir adayı ilk fetheden uygarlığın Eski Mısırlılar olduğundan başlardık öğrenmeye.) Demek ki Mağusa limanı da Eski Mısırlılar döneminde oluşmuş… Ondan önce Enkomi Limanı var. (Şimdiki Tuzla.)
Mağusa, limanı sayesinde Doğu Akdeniz’in en zengin kentlerinden olmuş… Lefkoşa’dan sonra da en büyük kenti…
Öte yandan Mağusa Limanı surlara yaslanmış ya. Mesela Othello Kalesi Lüzinyanlar tarafından yapılmış. Deniz kapısı sonradan inşa edilmiş… Ancak Limanının gelişim ve dönüşümü İngiliz döneminde 1878 yılından itibaren başlamış… Kısaca ilk çağlardan beridir Mağusa Limanı önemince var ki Kıbrıs’la özdeşlemiş…
Tabii Enver Yetkili’nin kitabı hem hacimli, 406 sayfa hem de “tarihi kaynaklara” dayalı… Nitekim merak edip o kaynakları sayıyorum üç dört sayfa sonra 248 kaynağa ulaştığımda bakıyorum ki bir o kadar daha var… Belli ki Enver kaptan müthiş bir efor harcamış. Mesleği boyunca çalışmış, eline geçen tüm bilgileri kayıt altına almış ve sonunda işte böylesi, hiç abartmıyorum, muhteşem bir eser yaratmış. Tebrik ederim…
“Kıbrıs Limanlarının Dünü Bugünü ve Stratejik Önemi” adlı kitap kesinlikle her kitaplıkta bulunması gereken bir belgesel bir eserdir…
