Cumhuriyet Meclisi Ekonomi, Maliye, Bütçe ve Plan Komitesi, 2015 Mali Yılı Bütçe Yasa Tasarısı’nı görüşmeye başladı. 4 milyar 95 milyon TL olarak öngörülen 2015 bütçesinde eğitime ayrılan pay 524 milyon TL. Yani genel bütçenin %12.81’ini oluşturuyor. 2014 bütçesinde eğitime ayrılan pay %12.11’di. Yani 0.7’lik bir atış var. Genel bütçedeki artış ise %8.4. Demek ki genel bütçedeki artış oranı eğitime ayni oranda yansımamış. Her ne kadar da bütçede en büyük pay eğitime ayrıldıysa da, hala OECD ortalamalarının gerisindeyiz. Eğitime önemli miktarlarda bütçeler ayıran bazı ülkelerin ise bayağı gerisindeyiz. Avrupa’da Danimarka ve İsveç eğitime ayırdıkları yüksek bütçe ile bizim çok üzerimizde ama İtalya ve Yunanistan ise eğitime ayırdıkları düşük bütçeler ile bizim gerimizde…
Şunu da belirtemeden geçemeyeceğim. Eğitime ayrılan %12.81’lik payın az olduğunu da söylemek çok güç. Çünkü gerek OECD gerekse AB ülkeleri arasında bu bütçe oranının altında olan ülkeler var. Buna karşın eğitim sistemleri bizden daha verimli ve başarılı… Bu da gösteriyor ki eğitime ayrılan bütçe önemlidir ama her şey değildir. Evet, eğitimde finansman konusu önemlidir ancak kaliteli, verimli, planlı, çağdaş bir eğitim için de başka değerler de gereklidir. Örneğin Türkiye de 2014 bütçesinden eğitime ayırdığı pay %12.77’dir ve Türkiye’de eğitimin iyi olduğunu söylemek pek mümkün değildir.
Biz elimizdeki parayı iyi kullanamadığımız gibi, eşit ve adil bir dağıtım da yapamadığımız çok açık bir şekilde görülüyor. Her ne kadar da eğitime ayrılan bütçenin çok önemli bir kısmı personel maaşlarına gitse de geriye kalan kısmı da verimli kullanılamıyor. Öğretmen sendikaları her bütçe görüşmesi döneminde dile getirdikleri önemli bir nokta var: “Eğitime ayrılan bütçenin önemli bir kısmı özel okullara aktarılıyor.” Sendikaların bu iddiası ciddiye alınması gereken bir iddiadır. Belli ki kamusal eğitim, yıllardır yönetenler tarafından ihmal edilmiş… Bütçenin meclis genel kurulunda görüşülmesi sırasında ve Eğitim Bakanlığı bütçesi ele alındığında bu konu da netlik kazanacak. Bakalım eğitime ayrılan bütçe ne için kullanılacak. Detayları gördükten sonra daha net konuşabileceğiz.
Eğitim bütçesinin önemli kalemlerinden biri de yatırım kalemidir. Eğitime yapılacak yatırımları bu kaleme ayrılan bütçe ile anlarsınız. 2014 bütçesinde bu kaleme ayrılan pay yüzde bir bile değildi. Yanılmıyorsam %0.7 oranındaydı. Bu da aslında eğitimde herhangi bir yatırım yapmayı düşünmüyoruz demektir. 2014 yılında pek bir yatırım yapıldığını söylemek gerçekten çok güç. En son devlet tarafından yapılan bir okulun tarihini hatırlayan var mı? Örneğin Girne 23 Nisan İlkokulu’nda öğrenci sayısı bini aştı. Bütçede Girne’ye yeni bir ilkokul yapımı için kaynak ayrıldı mı? Eğitime ayrılan bütçenin yatırım kalemi 2014 bütçesindeki yatırım kalemine ayrılan paydan farklı olmayacağını düşündüğüm için Girne’ye yeni bir ilkokul beklemiyorum. Dolayısı ile yeni yılda da eğitime yatırım yok demektir.
*******
Yatırımı bir kenara koydum. Bugün devlet, kamusal okulların temizlik malzemesi ve kağıt parasını karşılayamaz durumdadır. Bunun için ayrılan kaynak yetersizdir.
Bugün anayasaya aykırı bir şekilde ilkokullarda İngilizce kitapları öğrenciler tarafından ücretli alınmaktadır. Ortaöğretimdeki kolejlerde kitapların önemli bir kısmı öğrenci tarafından ücret karşılığı alınmaktadır. Yıllardır eğitime ayrılan bütçeden bu kitapları ücretini karşılayacak kaynak ayrılmamaktadır. Son 4-5 yıldır bütçede kaynak olmadığı gerekçesi ile okullar öğretmensiz açılıyor. Ama diğer taraftan da eğitme ayrılan bütçe genel bütçenin %12.81’ini oluşturuyor. Belki çok değil ama az da değil. Belli ki bu kaynak kamusal eğitimin dışında bir yerlerde kullanılıyor. Kamusal eğitim unutulmuş, vatandaş kurtuluşu özel okullarda bulmuş… Özel okula giden öğrenci sayısı %20’lere yaklaşmış ama kamusal eğitim her şeye rağmen direniyor.
Bu da gösteriyor ki, bu ülkede iyi bir kamusal eğitim için çağdaş, bilimsel, demokratik ve ücretsiz eğitim mücadelesi uzun yıllarda daha devam edecek.
