Ben ve benim gibi yolsuzluk üzerine kafa yoran akademisyenler merkezi Berlin’de olan Uluslararası Şeffaflık Örgütü’nün Yolsuzluk Endeksini yayınlamasını her yıl sabırsızlıkla bekleriz. Hem de bu indeksin çok sayıda problemi olduğunu bilmemize rağmen.
* * *
Problemlerin en başında ki diğer yolsuzluk indekslerinin de aynı sorunu vardır, bu indeksin yolsuzluğu ölçmek yerine insanların yolsuzluk algılamasını yansıtıyor olmasıdır. Doğası gereği bir ülkedeki yolsuzluk, kayıtları tutulmayan ve çoğu zaman kanuna aykırı olan değişik aktivitelerin toplamına tekabül eder. Özet olarak, yolsuzluk görevli olarak bulunduğunuz ofisteki etki ve yetkilerinizi kişisel çıkarlarınızı fazlalaştırmak için kullanmanızdır. Örneğin, bir dairede “parasız” bir hizmeti almak için verilen küçük bir hediye, bahşiş veya yapılan bir iyilik yolsuzluk kapsamındadır. Aynı şekilde, yapılacak büyük bir elektrik santrali projesinin, havaalanı işletmesinin, köy yolları inşaatının ekonomik aklın dikte ettiği kişiye değil de akraba veya tanıdık olduğu veya yüklüce bir rüşvet ödediği için başkasına verilmesi de yolsuzluktur.
* * *
Bu kadar geniş kapsamlı ve kaydı tutulmayan aktivitelerin ne büyüklükte olduğunu hesaplamak mümkün olmadığından, verilen anketlerle insanlara yolsuzluk düzeyini ne kadar algıladıkları sorulmaktadır. Sadece yolsuzluk konusunda değil, her konuda gerçekte olanla olanın algılanması arasında çok büyük farlılıklar olabilir. Bu ise algılama üstüne kurulu indeksleri kullanırken dikkatli olmamız gerektiği anlamına gelir.
* * *
Sorunlarını bir tarafa koyup geçtiğimiz hafta içinde açıklanan Uluslararası Şeffaflık Örgütü’nün 2013 Yolsuzluk Endeksi’ne baktığımızda ne görüyoruz?
* * *
Birincisi, ülkelerin sıralamalarında ciddi bir değişiklik olmadığını görüyoruz. Geçen yıl olduğu gibi, bu yıl da, Danimarka, Yeni Zelanda, Finlandiya, İsveç, Norveç, Avustralya, Singapur, Kanada ve Hollanda yolsuzluğun en az olarak algılandığı ülkeler olmaya devam ediyor. Aynı şekilde, Haiti, Irak, Sudan, Somali, Afganistan, Türkmenistan, Özbekistan, Kuzey Kore ise en fazla yolsuzluk olan ülkeler olarak algılanmaya devam ediyor.
* * *
İkincisi, ilginizi çekeceğini düşündüğüm için söyleyeyim: Geçen yıl 66 puan ile 29. sırada olan Kıbrıs Cumhuriyeti bu sene 63 puan ile 31. sırada. Türkiye ise 49 puan ile 54. sıradayken bu yıl 50 puan ile 53. sırada. (Bu iki ülkenin puanlarını daha iyi değerlendirebilmeniz için yolsuzluğun en az olduğu düşünülen iki ülkenin, Danimarka ve Yeni Zelanda’nın skorlarının 91 olduğunu belirteyim.)
* * *
Uluslararası Şeffaflık Örgütü KKTC için bir skor yayınlamıyor. Yolsuzluğun seviyesi ne? Geçen yıldan buraya artmış mı yoksa düşmüş mü? Bu soruların cevabı sizde!
* * *
