Tekrar tekrar yazıyorum Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin ithalat kapasitesinin %70’i Türkiye Cumhuriyeti’nden karşılanıyor ve enflasyon direk olarak ithal ediliyor. Aynı zamanda fiyat farkları da direk ithal edilir durumdadır. Yani Türkiye’de olan herhangi bir iktisadi gelişme (pahalılık, enflasyon, döviz kurları vb…) direk bize ithal ediliyor bunun için pahalılığı irdelerken bu faktörleri de göz önünde bulundurmamız gerekiyor.
Bizim KKTC olarak ayrı bir pahalılık yaratma potansiyelimiz var ama yaşanan tüm pahalılığın sebebi bizler değiliz.
2023 yılında dolar/TL paritesi ortalama 29.73 civarlarındaydı. 2024 yılının ilk altı ayında ise yaklaşık 33.08 bandında daha çok aşağı eğilimli olarak hareket etti. Euro/TL ve stg/TL de aynı şekilde aşağı yönlü bir hareket sergiledi. Yani Türk Lirası değersizleşti.
Genelde Türkiye’de rekabetçi olmak için kurların yüksek olması gerekliliği tartışılır ve devamlı bu senaryo yazılıp çizilir. Ama yıllar içinde görülüyor ki bu senaryo doğru çıkmıyor. 2005 yılından bu sürekli deneniyor fakat bir türlü rekabetçi olunamadı. İhracat avantajı da sağlanamadı.
İhracat avantajı sağlanacak diye kur her yükseldiğinde bizler pahalılaşıyoruz ve onunda ötesinde fakirleşiyoruz. Malımızın döviz bazında değeri düşüyor.
Türkiye gibi ülkeler parasını değersizleştirerek kalıcı fiyat üstünlüğü elde edemez. Çünkü girdileri tamamen dövize endeksli. Yükselen maliyetler nedeniyle fiyatlar yükselir ancak kâr yükselmez. Bize baktığımız zaman bizde dolarizasyon yaşandığı için artan maliyetlere karşın 3 ay sonra dolar ve enflasyon artış hızının fiyatlara önceden yansıtıldığı ve fiyatların daha yüksekte artış hızına ulaştığını görürüz.
Türk Lirası her değer kaybettiğinde güven daha da kaybolur. Herkes dolarize olur, ekonomi yabancı paraya duyarlı olur. Oyunun arka yüzlerinden biri de budur.
Fiyat düzeyi endeksi ülkelerin ulusal para birimlerini karşılaştırmalı olarak döviz kuruna göre alım gücünün göstergesidir. Bir ülkenin fiyat düzeyi endeksi 100’den büyük ise bu ülke karşılaştırıldığı ülke grubu ortalamasına göre “PAHALI” 100’den küçük ise “UCUZ” olarak ifade edilir.
KKTC’de hesaplanmamış olmasına rağmen Türkiye’de 2023 fiyat düzeyi endeksi 42 oldu. Bizde de tahmini yaklaşık bu kadardır. Bu değer ab ülkesi genelinde 100 Euro karşılığı satın alınan mal ve hizmet sepetinin Kuzey Kıbrıs’ta 42 Euro karşılığı Türk Lirası ile satın alınabileceğini gösterdi.
Yani 100 Euro’nun KKTC’de alım gücü 42 Euro’dur. Veriler ortada Türk Lirası aşırı değersizleşmiş durumda. Öyle ki Avrupa’da 100 Euro’ya aldığınızı burada 42 Euro’ya alabiliyorsunuz. Türk lirası bu kadar ucuz.
Pahalılık ve satın alma gücünün Türk Lirası ile olan ilişkisini tartışmak istedim bugün.
