Eski FED Başkanı Alan Greenspan geçen gün bir davette ısrar üzerine konuştu ve son yaşadığımız krizin tekrarlama olasılığının oldukça yüksek olduğunu söyledi. Alan Greenspan’ın söylediği cümle önemli bunu biraz yorumlayalım.
Bu köşeden yine bir makalemde 2008 krizinin devam ettiğine dair iddiada bulunmuştum. Son küresel kriz henüz bitmedi. Biter gibi gözüküyor fakat tekrar başlıyor. Biter gibi olup tekrar başlaması 2008 krizi gibi olmadığının bir göstergesi. Bugün ki durum 2008 krizinden daha farklı. Zaten krizler birbirine hep benzer fakat hiçbiri bir diğerinin aynısı değildir. Süresi, şiddeti ve sonuçları her krizin kendine özgüdür. Ekonomiler belli zamanlarda böyle krizler yaşar ve düzeltmeler olur.
2008 yılındaki küresel krizi hatırlarsak emlak piyasası ve bankacılık krizi olarak ortaya ABD’de çıktı. Bankalar battı ve kriz en üst noktasına ulaştı.
2008 küresel krizin ikinci ayağı Avrupa’da 2011 de ortaya çıktı ve bazı AB ülkelerini borçlarından dolayı sarstı ama ABD’de yaşanandan daha hafif oldu.
Krizin üçüncü aşamasını geçtiğimiz 2013 yazında yaşadık bol likidite ucuz para ve bu bol ve ucuz paranın geri çekilecek endişesiyle geçen beş – altı ay. Halen bu endişe devam ediyor.
Küresel piyasalar bol ve ucuz paraya öyle bir alıştı ki bu paraların geri çekilme endişesi kriz yaratıyor. Özellikle gelişmekte olan ekonomiler sarsıntı geçiriyor. 2008 yılının son çeyreğinde gelişmekte olan ekonomilere gelişmiş ekonomilerden para akıyordu. Şimdi bunun tam tersi para geldiği yere geri dönüyor. Bu geri dönüşte de gelişmekte olan ekonomilere zarar veriyor. Şuan ki krizin 2008 krizi kadar zarar verici bir krize dönüşmesi zor. Çünkü ABD ekonomisi krizden kurtuluyor. Bunun içinde parasal genişlemeden vazgeçiyor. Burada da ekonomiler ayrışıyor. ABD ve gelişmiş ekonomilerin piyasaları prim yapmaya başladı. Gelişmekte olan piyasalar ise geriliyor. Bu durumda krizden çıkış sürecinde yaşanacak olayların kriz süresince yaşananlarla olumsuz sonuçlar vermesi çok mümkün değil. Aksi taktirde 2008 krizinden daha büyük kriz ortaya çıkardı.
2008 krizi gibi ağır bir krizin veya benzerinin bu zamanlarda veya yakın bir gelecekte ortaya çıkması çok zor. Bunun tarihte örneği yok.
Bundan sonra yaşanacak olan ne? Gelişmekte olan ekonomilerin büyüme oranı düşecek. Ekonominin sıcak para ile beslenmesi sonucunda gelişmekte olan ekonomilere sıcak para girişi düşecek bu sonuç cari açığı büyütecek. Gelişmekte olan ekonomilerin faiz nispetleri yükselecek (sıcak para girişini teşvik için) bu sonuç ise yatırımı engelleyecek ithalatı pahalı hale getirip pazar faaliyetleri düşecek. ABD’nin Dünya’da ki dolarları geri toplaması ile oluşacak dolar sıkıntısı doları daha değerli hale getirip gelişmekte olan ekonomilerin kendi para birimleri değer kaybedecek.
Sonuç itibarıyla 2014 yılı içerisinde yaşanacak olan finansal gelişmeler 2008 krizi gibi bir krizi ortaya çıkarmayacak ama değişik finansal ve ekonomik sonuçlar ortaya çıkacaktır.
