Dünya tarihinde doğal afetler zaman zaman gerçekleşmiş ve milyonlarca insanı etkilemiştir. Ne yazık ki ülkemiz çok yakın zamanda doğal afetlerden biri olan depremle burun buruna gelmiş ve Türkiye’de yaşanan “Asrın Felaketi” olarak bilinen olayda gençlerimizi kaybetmiş olmanın üzüntüsünü hala yaşamaktadır. Doğal afetler sonrası yaşanan travmalar oldukça büyük sayıda insanı etkileyebilir ve bu travmalar uzun yıllar etkisini gösterebilir. Sutton’a göre bu tarz travmaların etkileri bireyler ve toplumlar üzerinde derin ve uzun sürelidir(2002). Bu travmalar sadece yetişkinleri değil, henüz dünyayı tanımaya başlayan çocukları da etkisi altına alabilir ve çocukların korkmalarına, endişe duymalarına ve çeşitli davranış değişikliklerine neden olabilir. Spor faaliyetleri gibi kültürel etkinlikler toplumların travmaları yenmesinde önemli rol oynadığı tespit edilmiştir(Lawrence ve diğerleri,2010). Müziğin insanların duygu ve davranışları üzerinde etkilerinin olduğu hakkında bilgi sahibiyiz. Ancak müziğin birebir bilimsel bir şekilde hasta kişiyi iyileştirme amacı ile kullanılması müzik terapistlerinin alanıdır. Peki bizler öğretmen olarak neler yapabiliriz?
Ülkemizdeki pek çok okulda Türkiye’deki deprem felaketini yaşamış ve zorunlu olarak göç etmiş öğrencilerimiz bulunmaktadır. Bizler ilk olarak, sınıfımızda bulunan öğrencileri iyi tanımalıyız. Öğrencinin başına gelen olaylardan haberdar olmalı ve ne gibi travmatik durumlara maruz kaldığını bilmeliyiz. Travmaya maruz kalan çocuklarda genellikle, kaygı durumu sık olarak ortaya çıkar, öğrenci duygularını aşırı tepkilerle dile getirebilir veya içine kapanıp ortamla bağ kuramaz ve yalnızlığı tercih eder, nadiren fikrini söylemez, akademik olarak gerileyebilir(The National Child Traumatic Stress Network) .Sınıfımızdaki öğrencilerimizi doğal afetler ve deprem konularında bilgilendirmeli, olası bir durumda nasıl davranmamız gerektiği hakkında onları eğitmeliyiz. Öğrencilerimize doğal afetlerin Dünya’nın her yerinde yaşanabilir olduğunu ve bu durumun sadece ülkemize özgü olmadığını anlatmalı, onlara normal hayatımıza devam etmemiz gerektiğini ama aynı zamanda olası bir duruma karşı hazırlıklı da olmamız gerektiğini belirtmeliyiz. Öğrencilerimizle yaşanmış olan travma durumu ile ilgili iyileştirici etkinlikler yapabiliriz.
Örnek etkinlik olarak, öğrencilerle dans, hareket, bireysel veya grup olarak şarkı söyleme, grup olarak şarkılara uygun ritim tutma, şarkı sözleri yazma, besteleme çalışmaları gibi etkinlikler yapabilir. Bu etkinlikler okul öncesi için düşünüldüğü zaman, sözsüz bir müzik üzerine öğrencilerden doğal afet durumunu canlandırmaları istenebilir. Öğrencilerden, müziğin belirli bir bölümünde yüz ifadeleri veya vücut hareketleri ile hissettikleri duyguları yansıtmaları istenebilir. Bu şekilde öğrencilerin duygularını daha kolay dışa vurmalarını sağlayabiliriz. İkinci bir etkinlik olarak öğrencilerle birlikte bir çember oluşturabilir ve her öğrenciye bir davul verebilir. Öğrencilerden dinledikleri müziğe uygun şekilde ve tüm öğrenciler aynı anda sabit vuruşa (steady beat) denk gelecek şekilde enstrümanlarını çalmaları istenir. Öğretmen, öğrencilerden dinledikleri müziğe ve davula vurdukları ana odaklanmalarını isteyerek davul vuruşlarını kalp atışı olarak hissetmelerini söyleyebilir. Öğrenci müzik çabuklaştığı zaman heyecana kapılıp müziği takip etmeye çalışacaktır, aynı zamanda da grup olarak tüm arkadaşları ile etkileşim içerisine girecek ve arkadaşları ile paylaşımı artacaktır. Etkinlik sonunda öğretmen, öğrencilere heyecanlandıkları ve üzüldükleri anlardaki kalp atışlarının neler olduğu ve bu durumların geçici olduğu konusunda bilgilendirme yapabilir ve öğrencilere kaygı durumunda kendilerini nasıl sakinleştirebileceklerine yönelik tavsiyelerde bulunabilir. Diğer bir etkinlik olarak öğretmen öğrencilerden deprem ile ilgili bir anın resmini çizmelerini isteyebilir, öğrencilerin klasik müzik eşliğinde duygularını ifade etmeleri için ortam yaratılabilir. Veya öğrencilerden dinledikleri sözsüz müziğe yönelik deprem hakkında şarkı sözleri yaratmalarını isteyebilir.
Ülkemizin yakın zamanda yaşamış olduğu zor günleri atlatmaya çalışırken, bu felaketten etkilenen minik kalpleri biraz olsun rahatlatabilmek, yeniden yaşama döndürebilmek görevi biz öğretmenlere düşmektedir. Hep birlikte, el ele bu zor günleri aşmamız dileği ile…
Zehra Onbaşı Yılmaz
Kaynakça:
Lawrence S., De Silva M., Henley R. (2010). Sports and games for post-traumatic stress disorder (PTSD). Cochrane Database Syst. Rev. CD007171. 10.1002/14651858.CD007171.pub2
Sutton J. P. (2002). Trauma, in Music, Music Therapy and Trauma: International Perspectives, ed Sutton J. P. (London: Jessica Kingsley Publishers; ), 21–40
https://positivepsychology.com/music-therapy-activities-tools/
