Gürsel KARAGÖZLÜ
Soner Yolaç, Kıbrıs’ın birçok bölgesinden ve özellikle Lefke bölgesinden herkesin iyi tanıdığı Hurmacı Padişahlar olarak bilinen hurmacı ailesinin bir ferdi. Soner Yolaç, hurmacılık mesleğinin dededen babaya, babadan ağabeyine, ağabeyinden de kendisine geçen bir meslek olduğunu söylüyor. Yolaç, bu mesleği halka hizmet olsun diye ve hobi olarak yaptığına vurgu yaparak, hurmacılık mesleğinin zor ve zahmetli bir meslek olduğunu kaydetti. Lefke’de bu mesleği yapan tek Lefkelinin kendisi olduğunu ne ailesinden ne de başka bir Lefkelinin bu mesleği yapmadığını, Şeyh Nazım efendinin müritlerinden iki üç kişinin Şeyh Nazım’ın hurmalarına baktığını ve Lefkeli üreticilere de hizmet verdiklerini söylüyor.
Hurma, enerji deposudur
Yolaç, hurmayı ise şöyle tanımlıyor: “Hurma ağacı meyvesi çok güzel bir meyve olup, enerji deposudur. Hurmanın meyvesinden balçık hurma, hurma macunu, hurma reçeli ve kuru balçık hurma yapılarak tüketilir.”
Lefke’de 2 bin adet hurma ağacı var
Lefke’de yaklaşık olarak 2 bin adet hurma ağacı olduğunu ifade eden Yolaç, bu hurma ağaçlarının yaklaşık 500 adedine bakım yapıldığını kaydetti. Yolaç, hurma sahiplerinin bu ağaçlara bakım yapmaları durumunda bu ağaçların meyve verecek duruma gelebileceğini söyledi.
Lefke’de 5-6 çeşit hurma var
Yolaç, Lefke’de 5-6 çeşit hurma olduğunu ve en fazla yerli hurma denilen cinsten mevcut olduğunu söyledi. Bunun yanında hurmalardan macunluk hurma, kırmızı hurma ve diğer hurmaların da mevcut olduğunu söyleyen Yolaç, Lefke’ye hurma ağaçlarının Mısır’dan geldiğini söyledi.
Hurmanın meyvesi ve dallarından yararlanılıyor
Lefke’de bulunan bakır madeninde, yer altından madenin çıkartılması için hurma ağacının dallarından zembil yapılır ve maden bu zembillerle taşındığı söylenmektedir. Günümüzde hurma dallarından sepet ve seleler yapılıyor. Hurmanın hem meyvesinden, hem de dallarından yararlanılırdı. Şimdiki yıllarda yalnızca meyvesinden yararlanılıyor.
Hurmadan balçık ve macun yapımı
Yolaç, hurmadan macun yapımını da şöyle anlattı: “Meyveler topladıktan sonra, balçık hurma, balçık kuru hurma, hurma macunu ve hurma reçeli olarak değerlendirilir. Balçık hurma yapımı için ilk önce, hurmalar dallardan tek tek ayırarak bir kasaya konulur. Daha sonra bir kova içerisindeki suya bir fincan sirke dökerek karıştırılır ve kasa içerisine konan hurmalar üzerine dökülerek ıslatılır. Bu işlemi yaptıktan sonra meyveleri karanlık bir odada kasa içerisinde üzereleri örtülerek balçık olmalarını beklenir. Bu işlem yaptıktan sonra 2-3 gün içinde hurmalar pişer ve balçık hurma olur. Balçık kuru hurmayı ise ağaçtan kesildiği meyve dalı ile birlikte karanlık bir odaya asılarak balçık kuru hurma olmasını beklenir. Bir diğer işlem ise hurmalar dalından tek tek ayırdıktan sonra naylon torbalara isteğe göre kilo kilo koyarak derin dondurucuya koyulur ve istendiği zaman ise bu hurmalar derin dondurucudan çıkartılarak bir kaba konarak buzdolabının alt kısmına koyulur. İstendiği zaman da bu meyveler derin dondurucudan çıkartılarak balçık olması beklenir. Veya aynı işlemi dışarıda bir kap içerisinde bırakarak balçık olmasını beklenir. Bir diğer işlem ise meyveler ağaç üzerinde bırakılarak doğal olarak pişmesi sağlanır. Hurmalar, sirke, derin dondurucu ve balçık olarak kendi başına pişince 3-4 gün içinde tüketilmelidir. Hurma meyvesi, balçık hurmadan başka da değerlendirilerek tüketilebilir. Ceviz macunu gibi macunu da olur. Bu da şöyle olur. Macun yapılacak olan hurmalar, sarı ve iri olan hurmalardan olur. Bu hurmalar etli hurmalardır. Hurmanın kabuğu soyulur ve bir tencere içerisinde hafif bir şekilde kaynatılır. Hurmalar yumuşayınca ateşten indirilir ve soğutulmaya başlanır. Hurmalar soğuyunca, tek tek çekirdekleri çıkartılır ve daha önceden kaynatılan ve kabukları soyulan bademler hurmaların içerisine yerleştirilir. İsteğe bağlı olarak da, hurmalar içerisine ceviz de konabilir. Daha sonra bu hurmalar tartılarak, kaç kilo ise o kadar kilo şeker eklenerek kaynamaya başlatılır. Macunun kokulu olması için tencereye içerisine bir miktar karanfil konur. İstenmesi halinde de kaynayan macun içerisine bir çay kaşığı limon tuzu konarak diri kalması sağlanır. Macunluk hurmalar pişince servis için soğumaya alınır. Bu işlem 1-2 saat sürebilir. Hurmanın bir diğer tüketilme şekli reçel yapılmasıdır. Hurma macunundaki işlem gibi işlem yapılır. Ancak karanfil, limon tuzu, badem ve ceviz konmaz. Reçellik hurmalar iyice kaynadıktan sonra eriyene kadar pişirilir ve piştikten sonra soğutulmaya başlanır.”
Hurma alırken dikkat edilecek hususlar
Yolaç, marketlerden hurma alınacağı zaman bazı noktalara dikkat edilmesi gerektiğini söyleyerek buzluktan çıkan ve satışa hazır olan hurma meyvesinin diri olması gerektiğini söyledi. Yolaç, “Hurmanın rengi değişmişse ve kabukları çıkmak üzere ise bu hurmalar ekşime yapar. Satın alınacak hurmanın rengi değişmemelidir. Rengi değişirse bu hurmalar ekşimiş olurlar ve alınmamalıdırlar” şeklinde konuştu.
Hurma ürününü işleyecek fabrika kurulmalı
Hurmaları işleyecek fabrika olmadığından, üreticiler hurmalarını marketlere vererek tüketmek zorunda kaldığını ifade eden Yolaç, Lefke bölgesinde yalnızca Doğancı köyünde çeşitli macun yapan küçük işletmelerin olduğunu söyledi. Yolaç, devletin Lefke’deki hurmalara sahip çıkması gerektiğini de söyleyerek KKTC’de en çok hurma olan Lefke bölgesindeki hurmaların turistik amaçlı da sergilenebileceğini söyledi.
“Lefke Hurma Festivali’nde ücretsiz eğitim verebilirim”
Lefkeli tek hurmacı olan Soner Yolaç, Lefke’de 3 yıldan beridir Hurma Festivali yapıldığını ve bu festivalde hurma ürünlerinin sergilenerek satıldığını, ancak hurmanın budanmasından ürünün alınmasına kadar geçen süreçte üreticiyi bilgilendirici hiçbir faaliyet yapılmadığını ve kendisinin bu hizmeti karşılık beklemeden yapmaya hazır olduğunu söyledi.
“Yetkisiz ve tecrübesiz kişiler hurmalara çıkmasın”
Lefkeli hurmacı Soner Yolaç, hurmacılığın kolay bir iş olmadığını yüzde yüz tehlikeli bir meslek olduğunu söyleyerek yetkisiz ve tecrübesiz kişilerin kesinlikle hurma ağaçlarına çıkmamalarını söyledi.
