Genellikle mülkiyet konusu mevzubahis olduğunda, herkesin aklına Rumların kuzeyde bıraktığı etkilenmiş mallar gelir. Geçenlerde Kıbrıs Cumhuriyeti Meclisinde yapılan tartışmalardan, güneydeki Türk mallarıyla ilgili son durumu daha fazla öğrenme fırsatı elde ettik.
1974 yılından sonra kuzeyden gelen göçmenlerin acil ihtiyaçlarının giderilmesi için Kıbrıslı Türklere ait malların birçoğunun kuzeyden kaçan Rumlara verildiğini biliyoruz. 1990’lara kadar herhangi bir yasa veya tüzük çerçevesinde yapılamamış olan bu dağıtımın daha sonra “Kıbrıslı Türk Mülkleri Hamiliği” adlı bir daire tarafından kayda geçirilerek kontrollü bir şekilde dağıtılmaya devam edildiğini ve belli tüzükler çerçevesinde yapılmaya başlanmıştı.
Hatırladığım kadarıyla belli bir kira tüzüğü de bu doğrultuda çıkartılmıştı. Tüzüğe göre göçmen olan kullanıcılar malın piyasa değerinin %70’i kadar bir kira ödemeye, göçmen olmayanlar ise malın piyasa değerinin %90’ı kadar bir kira vermeye mecbur kılınmışlardır. Öğrendiğimiz kadarıyla toplanacak bu kiralar bir fonda toplanarak mülklerin bakımına harcanacaktı. Tabii durum böyle gelişmedi ve iddialara göre bu fonda yok denecek kadar bir miktar para birikti. Şimdi isterseniz Kıbrıslı Türk mallarının nasıl kullanıldığına yeniden şöyle bir bakalım.
Bildiğimiz kadarıyla Kıbrıslı Türkler güneyde yaklaşık 500,000 dönüm kadar bir mal bırakmıştı. Konut sayısının ise 12-13,000 civarı olduğu tahmin edilmektedir. Geçen günkü Meclis tartışmasında, AKEL milletvekili Skevi Koukouma 4,246 Rum göçmen ailesinin Kıbrıslı Türklerin evlerinde kaldığını; 492 evin ise göçmen olmayan kişiler tarafından kullanıldığını söyledi. Buna ek olarak yazlık olarak kullanılan 1.342 Kıbrıslı Türk’e ait konutun olduğunu ve bunların 759 tanesinin göçmen Rumlar, 583 tanesinin ise göçmen olmayan Rumlar tarafından kullanıldığını bildirdi. Kıbrıslı Türklere ait işyeri ve dükkanların 2,205 tanesinin göçmenler tarafından kullanıldığını, 226 tanesinin ise göçmen olmayan Rumlar tarafından kullanıldığını da son olarak iddia etti. Öte yandan Türk Malları Hamiliğinden öğrendiğimiz kadarıyla, Kıbrıslı Türklere ait 8,695 parça tarımsal arazinin göçmen Rumlar tarafından, 99’unun ise göçmen olmayan Rumlar tarafından kullanılmaktadır.
Diğer taraftan başka kaynaklardan öğrendiğimiz kadarıyla, yaklaşık 8,500 adet Rum göçmen için yapılmış konut Türk malları üzerine inşa edilmiştir. Yine bu konutlar yapılırken istimlak kararı çıkartılmasına rağmen, doğru dürüst istimlak prosedürlerinin takip edilmediğini de biliyoruz. Bu konutlara ek olarak birçok Baraj, elektrik santralı, yol, Hava alanı, okul gibi kamusal yarar sağlayan birçok projenin Türk malları üzerine yapıldığını biliyoruz.
Hatırladığım kadarıyla bugüne kadar güneyde yapılmış olan istimlaklerin %30’nu Türk malları oluşturmaktadır. Bütün bu malların bedeli ödenmemiştir. Daha çok kuzeydeki mal mülk meselesine bakarken, güneydeki malların durumunu da unutmamız gerekir diye düşünüyorum. Anlaşma olsun olmasın bu malların değerlendirilmesi ve bizim kuzeyde yaptığımız düzenlemelerden doğan mali külfetin ne kadarını karşılayabileceğini bilmek çok önemlidir. Onun için detaylı bir çalışmanın hemen başlatılması gerekmektedir. Yoksa tüm gerçekçi rakamları ve mülklerin şimdiki halinden bihaber kalırsak, zamanı geldiğinde çok zor durumlara düşülebilir.
