Basında yer alan bir haber; yıllardır Kent Müzeleri yapılması yönünde mücadele eden ve konu ile kapsamlı araştırmalar yapan; hatta bu konuda 2 aylık AB bursu çerçevesinde Londra’da Staj yapan biri olarak beni heyecanlandırmıştır. Ancak basında çıkan açıklamalara bakılacak olursa maalesef yapılacak olanın, bırakın kent müzesi olmasını çağdaş tematik bir müze kavramıyla bile örtüşmemektedir. Çağdaş tematik müzeler belli bir konsept üzerine kurgulanmış, ziyaretçilerin 5 duyu ile yani sadece görerek değil dokunarak, kokusunu alarak, duyarak, modern teknolojilerle deneyimleyecekleri mekanlardır. Müze tasarımı artık sanatçıların yapabileceği bir bina kurgusu değildir. Küratörlüğünü ve tasarımlarını Müzelogların yaptığı çok kapsamlı bir çalışma ile gerçekleşmektedir.
Öncelikle birçok kez basında yer vermeme rağmen Kent Belleği ve bağlantılı olarak Kent Müzesi nedir? konusunu yine de tekrar etmek istiyorum.
KENT BELLEĞİ
“Kent belleği”, kentte yaşayanların anılarını, kentte yaşanan olayları, hatta, gündelik yaşam tarihine dek uzanan zengin bir içeriği kapsamaktadır. Yani “yaşanmış hafızayı / belleği” ifade etmektedir. Kısacası kente ait her türlü bilgi ve veriyi içine alan bir hafıza / bellek kaydı anlamına gelmektedir. Yani bize kentimizi armağan eden insanların ne düşündüklerini, onların fiziki ortamını, kimlerin bu gelişimde rol aldığını hatırlatan hafızadır.
KENT BELLEĞİ-KENT MÜZESİ NEDİR?
Kent Müzesi, kentlerde üretilen, kentin tarihsel‐kültürel mirası niteliğindeki kente özgü yazılı, sesli ve görüntülü bütün verilerin yer aldığı / sergilendiği yerdir.
Kent müzeleri, salt sergi mekanları sunmanın ötesinde, çocuk, yetişkin ve gençlik atölyeleri, dış mekan aktiviteleri ile zenginleştirilmiş mekanlardır. Ayrı bir kent kütüphanesi bulunmadığı durumlarda, bir bölümünde kütüphane de olmaktadır.
Prof.Dr. Metin Sözen kent müzelerini ise şöyle tanımlıyor: “Kent müzeleri temelde bir kentin yaşam serüvenini, tarihsel ve kültürel birikimini her yaş diliminden insanla paylaşan, baktığını gören kuşaklar yetiştirmek için oluşturulan bir eğitim ortamıdır. İnsanları müzeyle tanıştıran, müze okumayı, müze gezme alışkanlığı edinmeyi sağlayan bir alıştırma… Tarihin her dönemini ve her kesitini canlandıran, güncel yaşamla buluşturan bir mekân… Kent müzeleri, kültürel kimliğimizi dünden bugüne, bugünden de yarına taşıma görevi üstlenen bir eğitim işlevini yerine getirir…Kent müzeleri bir müze değil, bir eğitim meselesidir…Müzeyi ziyaret eden gençler, “Benim kentim budur, nitelikleri de bunlardır” diyebilmelidir.” (1)
YAPILMAYA BAŞLANAN MÜZEYE YÖNELİK DEĞERLENDİRME
Lefkoşa “Surlariçi Şehir Müzesi” (Walled City Museum) eski Ziraat Bankası binasının yer alıyor olması doğru bir strateji olmuştur. Çünkü kent müzeleri genelde fonksiyonunu yitirmiş ve merkezi bir yerde inşa edilmektedir.
“Müzenin modern, çağdaş ve yerel kültürle bütünleşen bir sanat anlayışıyla sürdürülebilir ve gelecek nesillere ilham kaynağı olacak izler bırakmak, sanata olan ilgiye süreklilik kazandırarak yaygınlaştırma misyonu” (2) ile kurulduğu belirtilmiştir. Kent müzelerinin amacı sanata olan ilgiyi artırmak değil yukarda da bahsettiğim gibi kentle ilgili tüm yaşanmışlıkların sergilenmesidir. Bu bir çağdaş resim veya sanat müzesi değildir.
“Sanat severlerin yeni sanat duraklarından biri olacak olan Müze” (2) tanımı kullanılmıştır. Bu tamamen yanlıştır. Müze 7’den 77’ye, torundan neneye hitap edecek, herkesin eğlenerek, sosyalleşerek gideceği bir mekandır. Hatta sadece hayatında bir defa girip çıktığı bir mekan değil, belli zamanlarda ziyaret edeceği mekan olmalıdır. Sanat sever olmasına gerek yoktur.
Açıklamada “Müzede tavanlarına altın tozu kullanılarak 20 Temmuz 1974 Barış Harekatı ile Lefkoşa’nın Fethi resmedilecek…” (2) diye vurgu yapılıyor. Lefkoşa çok kültürlü ve birçok uygarlığa ev sahipliği yapmış bir kenttir. Lüzinyan, Venedik, Osmanlı, İngiliz dönemlerinin yaşandığı ve bunların birçok hikayesinin olduğu bir kenttir. Osmanlı ile başlayıp 1974 savaşı ile şekillenmiş ve kültürel kimliğine sahip olmuş bir kent değildir. Ayrıca burada özellikle Arabahmet mahallesinde Ermeniler de yaşamıştır. Bir kent anlatılacaksa bu katmanlar üzerinden anlatılmalı. 2 savaş resmiyle kent anlatılamaz. Savaşlar ve fetihler üzerinden değil yaşanmışlıklar üzerinden bir anlatım kent müzesinin ana teması olmalıdır. İnsanlar neler yiyordu? Giyimleri nelerdi? Sosyal etkileşim mekanları nelerdi? Asmaaltı esnafı kimlerdi? Bandabulya’nın tarihi, yaşayanları… Kentin pastaneleri, panayırlar, Yusuf Kaptan Sahasındaki spor etkinlikleri, müzik grupları, kentin dönemsel olarak fiziki gelişimi gibi.
“Surlariçi Şehir Müzesi’nde yağlı boya ve akrilik resimler, özgün baskı, gravür, linolyum, serigrafi, litografi, ağaç baskı resimler, fotoğraf, heykel, seramik ve nadide eserler yer alacak” (2) diye bir açıklama yapılıyor. Tekrarlamakta yarar vardır. Bu bir Kent müzesidir. Sanat müzesi değildir.
Süreç ile ilgili de şunları vurgulamak istiyorum. Kent Müzesi yapılmadan önce Kent Müzesi sergisi yapılır. Bu bir resim veya sanat sergisi değil Kent Müzesinin küçük bir kurgusudur. Burada amaç hem kentlinin sergiyi kabullenmesi hem de herkesin elindeki kentle ilgili ürün ve dokümanların bağış sistemi ile toplanmasıdır. Müzede yer alacak tüm veriler ise yerel yönetimler, merkezi yönetimler ve sivil toplum kuruluşlarının birlikte çalışması sonucu derlenmektedir.
SON SÖZ
Yazılı basından çıkan haber sonrasında ilgili bir takım kişilerle görüşmelerde müzede farklı dokümanların da yer alacağı bana iletilmiştir. Ancak Kent Müzesi tasarımı ve kurgusu bir uzmanlık alanı olduğunu yeniden belirtmek istiyorum. Bir Müzoloğun koordinatörlüğünde sanatçı, edebiyatçı, tarihçilerden ve ilgili tüm alanlardan oluşacak bir ekip çalışmasıdır. Yakın coğrafyamızda Türkiye bu alanda kendini aşmış durumdadır. Birçok kentte çağdaş kent müzeleri yapılmıştır. Türkiye’de bu alanda uzmanlar / müzologlar vardır. Bu kişilerden destek alınarak, bir an önce yanlıştan dönülerek, doğru bir süreç ile Lefkoşa Kent Müzesini gerçekleştirmekle Kente yapılmış en büyük katkı olacaktır.
Not:
(1) Sözen, M.; ‘Kent müzeleri bir eğitim meselesidir…’, Kent Tarı̇hı̇ Müzelerı̇ ve Arşivlerı̇, ÇEKÜL Vakfı-Tarihi Kentler Birliği Yayınları Kılavuz Kitapçıklar Dizisi 2, 2013, İstanbul, https://www.tarihikentlerbirligi.org/wp-content/uploads/KentMüzeleri-Ekitap.pd
(2) Tırnak içinde yer alan italik açıklamaların tümü 06 Ağustos 2020 tarihinde https://neu.edu.tr/surlarici-sehir-muzesi-walled-city-museum-kurulumuna-baslandi/ adlı internet sitesine konulmuş ““Surlariçi Şehir Müzesi” (Walled City Museum) Kurulumuna Başlandı” başlıklı yazıdan alınmıştır.
Yazan: Prof.Dr.Uğur Ulaş Dağlı
