KIBRISLI TÜRKLERE 500 MİLYONLUK PAZAR: Rapora göre Kıbrıs sorununun çözümü, Kıbrıslı Rumlara 74 milyonluk Türk pazarına, Kıbrıslı Türklere ise 500 milyonluk AB pazarına erişimi sağlayacak. Bunun yanı sıra turizm, gemicilik, inşaat, finans ve eğitim sektörleri de çözüm sonrasında olumlu etkilenecek sektörlerin başında geliyor
RAKAMLAR ÇARPICI: Çözüm sonrası 20 yıllık dönemde turizm sektörü 2 milyar Euro büyüyecek. İnşaat sektöründe ise çözümsüzlük ortamına göre bir çözüm durumunda büyüme oranı 4 katına çıkarak 3.3 milyar Euro’ya ulaşacak. Çok büyük bir potansiyeli olan eğitim sektörünün ise 20 yılda 2 milyar Euro’luk bir sektör haline gelmesi bekleniyor
GSYH FIRLAYACAK: 2035 yılında yani çözümden yirmi yıl sonra Gayri Safi Yurtiçi Hasıla çözümsüzlük durumunda olacağı seviyeden 18 milyar Euro artarak iki katına çıkacak. Kişi başına düşen milli gelir ise çözümsüzlük durumunda olacağı seviyeden 11 bin 653 Euro fazla olacak
Bertuğ TOPAL- Esra AYGIN
2015 yılında bir çözümün oluşması durumunda özellikle turizm, gemicilik, inşaat, finans ve eğitim sektörlerinde adeta bir patlama yaşanarak ekonomiyi yüksek seviyelere çekeceği ön görülüyor.
Çözüm sonrası 20 yıllık dönemde turizm sektör 2 milyar Euro büyüyecek. İnşaat sektöründe ise çözümsüzlük ortamına göre bir çözüm durumunda büyüme oranı 4 katına çıkarak 3.3 milyar Euro’ya ulaşacak. Çok büyük bir potansiyeli olan eğitim sektörünün ise 20 yılda 2 milyar Euro’luk bir sektör haline gelmesi bekleniyor.
Kıbrıs PRIO’nun yaptığı ve çözüm sonrası ekonominin durumunun ne olacağına yönelik ön görüler içeren Kıbrıs’ta çözümün sağlayacağı ekonomik faydaları içeren The Cyprus Peace Dividend Revisited Raporu dün Ara Bölge’de gerçekleştirilen sunum ile açıklandı.
PRIO önderliğinde yürütülen ve Kıbrıs Türk tarafından Mustafa Besim, Kıbrıs Rum tarafından Alex Apostolides ve Fiona Mullen tarafından hazırlanan rapor çözümün ülke ekonomisine katacağı katma değeri gözler önüne seriyor.
Besim, Apostolides, Mullen ve Kıbrıs PRIO Direktörü Harry Tzimitras birer konuşma yaparak raporu sundu.
Bunun yanı sıra Kıbrıs Türk Ticaret Odası Başkanı Günay Çerkez ve Rum tarafından iş dünyası yetkilileri yanı sıra Kıbrıs’ın İsveç Büyükelçisi Klas Gierow ve Finlandiya’nın Kıbrıs Büyükelçisi Anu Saarela da toplantıya katıldı.
Ekonomik büyüme 3 döneme ayrıldı
Rapora göre çözüm anlaşmasının 2015’te kabul edileceği varsayılıyor. 2016-2018 yılları arasını hazırlık dönemi, 2019-2022 yılları arasını çok büyük altyapı yatırımlarının ve diğer yatırımların yapılacağı dönem ve 2022-2023 yıllarını normalizasyon süreci olarak tasarlandı. 2022-2023 yılları iki tarafın ekonomisinin yakınsayacağı, büyüme oranlarının birbirine çok yaklaşacağı ve gelirler düzeylerini birbirine eşitleneceği dönem olarak görülüyor.
En çok toptan ve perakende sektörüne yarayacak
Çözümden en çok fayda sağlayacak sektör olarak ise toptan ve perakende sektörü gösteriliyor. Rapora göre ikincisi sırada inşaat sektörü var. Sırasıyla finansal faaliyetler, turizm ve eğitim sektörü de çözümün yarar sağlayacağı diğer sektörler olarak gösteriliyor. Rapora göre Birleşik Kıbrıs’ın Gayri Safi Yurtiçi Hasılası da 20 yıllık dönemde iki katına çıkacak.
Şu anki durum ekonominin düşük performansta olduğunu gösteriyor
Raporda Kıbrıs’ta çözümün sağlayacağı ekonomik faydaları içeren raporun, Kıbrıs sorununa bir çözüm bulunması durumunda ekonomik faaliyette yaşanacak büyümeleri içerdiği belirtiliyor.
Çalışma yapılırken Şubat 2014 yayınlanan ortak açıklamada yer aldığı gibi iki kurucu devletten oluşan federal birleşik bir Kıbrıs’ın ön görüldüğü ifade ediliyor.
Yapılan araştırmada, Kıbrıs’ın her iki tarafın ekonomisinin önemli ölçüde düşük performansta olduğunun görüldüğü ve krizden önceki dönemde de durumun farksız olduğu kaydedildi. Rapora göre 2005-2012 yılları arasında büyümenin uzun vadeli ölçütlerinden biri olan toplam faktör verimliliği Kuzey’de negatif, Güneyde ise az farkla pozitif olarak tespit edildi.
Pozitif şoktan olumlu etkilenilecek
Rapora göre “bu kadar zayıf bir üretkenliğin sonucu olarak adanın her iki tarafı da rekabet edebilirlik problemleri yaşıyor. Bu da yüksek cari açık ve yüksek borç gibi riskli dengesizlikler yaratıyor.
Düşük bir toplam faktör verimliliği aynı zamanda çok zayıf büyüme ve yüksek işsizliğin de devam edeceği anlamını taşıyor” denildi. Rapora göre adanın her iki tarafı da çözümden kaynaklanacak ve ekonomistlerin pozitif şok dedikleri gelişmeden olumlu etkilenecek.
Kıbrıslı Türklere 500 milyonluk yatırım pazarı açılacak
Raporun öngörülerine göre ise Kıbrıs sorununun çözümü Kıbrıslı Rumlara 74 milyonluk Türk pazarını, Kıbrıslı Türklere ise 500 milyonluk AB pazarına erişim sağlayacak. “Turizmi artıracaktır. Gemicilik sektörü şu anki engellerden kurtulacaktır ve doğal gaz araştırmaları için yeni fırsatlar açacaktır” denilen raporda barışla birlikte hali hazırda yurt dışındaki üniversitelerle bağlantısı olan ve İngilizce eğitim veren üniversitelerin daha da gelişmesiyle Birleşik Kıbrıs’ın bölgedeki en önemli eğitim merkezlerinden biri halinde gelme şansının oluşacağı ifade ediliyor.
İnşaat sektöründe patlama bekleniyor
Kıbrıs’ta çözümün sağlayacağı ekonomik faydaları içeren The Cyprus Peace Dividend Revisited Raporu’na göre yeni uçuş bağlantıları Kıbrıs’ın bölgesel bir merkez haline gelmesini sağlayacak, Kıbrıs, Profesyonel hizmetler sektöründe gerçek bir merkez haline gelecek. Gayrimenkul piyasası da yasal engellerin ortadan kalkmasıyla büyük bir gelişim yaşayacak. İnşaat sektöründe ise yatırımların artmasıyla gerçek bir patlama yaşanmasının beklendiği belirtiliyor.
Yeni konutlar 1.3 milyar Euro’luk “gayri safi yatırım” yaratacak
Toprak düzenlemelerini beraberinde getirecek çözüm ile birlikte yeni konutlara da talep olacağının ifade edildiği raporda bu talebin 1.3 milyar Euro’luk bir “gayri safi yatırım” yaratmasının beklendiği ifade edildi. Öte yandan Maraş’ın yeniden yapılandırılması, Mağusa Limanı’nın geliştirilmesi ve yeni konut alanları için alt yapıların inşa edilmesi için yapılacak olan gayri safi yatırımın 5 milyar Euro’ya ulaşması öngörülüyor.
Altyapı ve konut yatırımlarının tamamı 10 milyar Euro’ya ulaşacak
Türkiye’ye yeni bir doğalgaz boru hattının inşası ile de Kıbrıs’a 3.2 milyar Euro’luk bir yatırım hacmi oluşturacak. Uzmanlar, toplamda çözümle direk olarak bağlantılı altyapı ve konut yatırımlarının 10 milyar Euro gibi bir yatırıma ulaşmasını bekliyorlar.
Gayri Safi Yurtiçi Hasıla olumlu etkilenecek
Kıbrıs’ta varılacak bir çözüm, ilk 5 yıl içinde Gayri Safi Yurtiçi Hasıla’yı (bugünkü fiyatlarla) ortalama 2 milyar Euro artıracak. İlk 20 yıllık dönemde ise GSYH ortalama 20 milyar Euro artacak.
Rapora göre kişi başına düşen Gayri Safi Yurtiçi Hasıla ise ilk beş yılda ortalama 1677 Euro, ilk 10 yılda 3,711 Euro ve ilk yirmi yılda 6,835 Euro artacak. Bu da tüm Kıbrıslıların ekonomik refahının önemli ölçüde artması anlamına geliyor.
Çözümün sektörlere sağlayacağı katkılar
2015’te oluşacak bir çözüm durumunda ise çeşitli sektörlerde adeta fırlama bekleniyor. Uzmanlar, Turizm sektörünün 20 yılda 2 milyar Euro’luk katma değer sağlayacağını buna ek olarak sabit fiyatlarla yıllık yaklaşık 200 milyon Euro’luk bir gelir yaratacağını ön görüyor.
İnşaat sektöründe de durum farklı değil, çözümsüzlük şartlarında her iki ekonomide de sadece (sabit fiyatlarla) 725 milyon Euro’luk bir büyüme kaydedeceği tahmin edilen sektörde çözüm durumunda ise bu büyüme oranı 4 katına çıkarak 3.3 milyar Euro’ya ulaşacak. Bu iki sektördeki büyümenin toptan ve perakende sektörünü de etkilemesi bekleniyor. Satışların 20 yılda 3 katına çıkarak 8.5 milyar Euro’ya yükselmesi bekleniyor.
Uzmanlar, eğitim sektörünün ise 20 yılda 2 milyar Euro’luk bir sektör haline gelmesini bekliyor.
GSYH fırlayacak
2035 yılında yani çözümden yirmi yıl sonra gayri safi yurtiçi hasıla çözümsüzlük durumunda olacağı seviyeden 18 milyar Euro artarak iki katına çıkacak. Kişi başına düşen milli gelir ise çözümsüzlük durumunda olacağı seviyeden 11 bin 653 Euro fazla olacak.
Uzmanlar, bu gelişmelerin iki toplum arasındaki kişi başına düşen gelir dengesizliğini de ortadan kaldıracağı görüşünde.
Tzimitras: Çözümün ekonomiye katkısı halka anlatılacak
Kıbrıs PRIO Direktörü Harry Tzimitras ise toplantıda yaptığı konuşmada hazırlanan rapor ile çözümün ekonomiye yapacağı katkıların halka aktarılmak istendiğini söyledi.
Bunun bir taslak rapor olduğunu ifade eden Tzimitras, bu raporun geçen hafta Brüksel’de her iki taraftan gelen iş dünyası temsilcilerine sunulduğunu ifade etti.
İş dünyası faydalı buldu
Tzimitras, iki tarafın iş dünyası temsilcilerinin raporu başarılı ve faydalı bulduğunu kaydederek iş dünyasının verdiği görüşlerin de rapora entegre edildiğini söyledi.
Tzimitras, “İçeriğin iyi olması ile onun ne kadar iyi halka yansıtıldığı ve anlatıldığı eşit derecede önemlidir. Bunu geçen 2004’teki referandumda yaşadık. Plan, eğer o dönemde halka daha iyi yansıtılsaydı muhtemelen bugün burada olmayacaktık. Çözüm için tekrar bir süreç başladı. Bu sefer halka yansıtış ve anlatış biçimi farklı olmalıdır ve PRIO bu konuda sürekli yardımcı olmaya devam ediyor. Medyanın burada anahtar rol oynayacak. Bu çalışma da iki taraftaki Ticaret Odalarının çabalarını tamamlayıcı nitelikte bir çalışmadır. Bu rapor halkların bilinçli karar vermesini sağlayacak” diye konuştu.
