Günümüzde asgari ücret uygulaması dünyanın birçok ülkesinde sadece niceliksel olarak değil aynı zamanda sistem bağlamında da yoğun bir şekilde tartışılmaktadır.
Asgari ücret belirlemesinde iki temel yöntem vardır.
- a) BASİT SİSTEM
- B) KARMAŞIK SİSTEM
Basit sistem bizim de KKTC olarak bugün kullandığımız tek bir ücret tabanı belirlemesine dayanan sistemdir. Son derece kolay ve basit olan bu model sektörel ve mesleki farklılıkları dikkate almamaktadır. Oysaki gerek bölgesel gerekse sektörler arasında belirgin farklılıklar bulunmaktadır. Gerek karlılık düzeyinde gerekse üretim tekniği bakımından, diğer tarafta her işin gerektirdiği mesleki yetkinlik ve yeterlilik aynı değildir.
Diğer model olan Karmaşık Sistem tek bir ücret tabanı yerine kriterlere dayanarak, ücret tabanı çeşitlendirilmektedir. Adı üzerinde karışık bir sistem olduğu için anlaşılması ve uygulaması zor bir sistemdir.
Basit asgari ücret sistemi yani, bugün bizim uyguladığımız sistem basit anlaşılabilir, uygulaması ve denetimi kolay bir sistem olarak bir avantaj teşkil etmektedir. Fakat vasıflı işçilerin hak ettiği ücreti almaları bu sistemle engellenmekte ve asgari ücret ortalama ücret halini almaktadır. Bu ise sistemin dezavantajıdır.
Karmaşık Asgari ücret sistemi birçok faktörü dikkate alarak birden fazla ücret tabanı oluşmasını sağlar.Aynı zamanda eğitim yetkinlik ve işin zorluğu dikkate alınıp daha adil bir ücretlendirmeye olanak tanır.
Dezavantaj olarak ise çok teknik bir iş isteyen çok bilgi isteyen,değişen koşullarda güncellenmesi ve revizyonu şart olan bu durum ise bizim gibi hantal kamu sisteminde zor ve zaman alıcı olan bir sistemdir.
Sanayileşmemiş ülkemizin küçük ölçekli ekonomisine baktığımızda görece daha yüksek verimliliğe sahip ulusal asgari ücret düzeyinden daha yüksek asgari ücret verebilecek ekonomik sektörler mevcuttur ama genelde hizmetler sektörü ağırlıklı ülkemizin ekonomisinde ve de uluslararası konvertabilitesi pek gelişmemiş zayıf bir para birimi ile sürekli yüksek enflasyon yaşayan bir KKTC örneğinde ulusal asgari ücret dışında bir uygulama karmaşık bir düzen yaratabilir ve de sürekli değişken bir durum arz edebilir.
Sektörel asgari ücret yerine mesleklere göre asgari ücret uygulaması bizim ölçek ekonomimize ve işgücü piyasamıza daha kolay adapte olacak bir uygulama olabileceğini düşünür ve bunun tartışılması gerektiği inancındayım.
Asgari alınacak olan ücretin en basit işleri yapan bir aile reisinin her türlü her türlü ihtiyacını karşılamaya yetecek düzeyde olması gerekmektedir. Bununla birlikte bazı işler daha fazla bilgi beceri ve tecrübe gerektirmektedir. Bu ise mesleki farklılıkları ortaya çıkarmakta ve ücretin farklılaşmasını beraberinde getirmektedir.
Asgari ücret modelinde karmaşıklık arttıkça modelin uygulaması ve beklenen sonuçların alınması zorlaşır. Dolayısıyla işin ve çalışanın özellikleri dikkate alınarak sade ve anlaşılır bir asgari ücret uygulama model daha verimli olacaktır. Yani eğitim düzeyi, deneyim, işin riski temel belirleyici unsurlar olmalıdır.
Asgari ücret uygulamasında çeşitli ülkeler farklı modeller kullanıyorlar. Ülke geneli için belirlenen tek bir ücret yani ‘’ BASİT SİSTEM’’ bireyin ve işin özelliklerini dikkate almadığı için adil değildir. Diğer tarafta, ‘’ KARMAŞIK SİSTEM ‘’ bireyin ve işin bazı unsurlarına göre ücret farklılaştırılmasına izin veriyor. Bu sistemin sade, açık, anlaşılır uygulanabilir ve denetlenebilir bir şekilde sistemleşmesi ihtiyaçtır. Zaten ülkemizde birçok iş kollarında bireyin özellik ve nitelikleri ücretlendirmede dikkate alınmaktadır. Bunun asgari ücret bazına endekslenip resmileşmesi her kesimin menfaati olacaktır.
