ÇALIŞTIRILAMIYOR: Kıbrıs Türk Elektrik Kurumu merkez binasında yer alan ve trafo ile iletim hatlarındaki arızalara ani müdahale imkanı sağlayan “Scada” sistemi, personel yetersizliği nedeniyle tam randımanlı çalışmıyor
PERSONEL YOK: Kıb-Tek mesai sonrası oluşan arızalara müdahalede gecikirken, bazı bölgeler gereğinden fazla elektriksiz kalıyor. Kıb-Tek yönetimi, sorunu merkezde çözemeyince, çareyi Scada sistemini Teknecik Elektrik Santrali’ne taşımakta buldu. Bazı uzmanlar, “üretim ve denetimin” aynı yerde olamayacağı görüşünde
Duygu ALAN
Kıbrıs Türk Elektrik Kurumu (Kıb-Tek) bünyesinde 6 yıl önce kurularak faaliyete giren Scada sistemi, halen birçok trafo merkezini kapsamıyor.
Sistem dahilinde trafo merkezlerinde meydana gelen arızalar en fazla 35-40 dakika gecikmeli de olsa giderilirken sistemin kapsamadığı trafo merkezlerindeki arıza zamanında tespit edilemiyor. Bölge bu sebeple saatlerce karanlıkta kalabiliyor.
Sistemin ağır aksak işlemesinin önündeki bir diğer engel ise sistemin başında mesai saatleri dışında da sürekli görev yapacak bir ekibin bulunmaması.
Mesai saatlerinde Scada sisteminin kapsadığı bir trafo merkezinde meydana gelen arıza ve sebebi anında tespit edilerek, soruna kısa zamanda müdahalede bulunabiliniyor.
Mesai saatleri dışında enerji kesintisine sebep olan arıza ya da sorun ise sistemin başında sürekli olarak görevli olan bir ekip bulunmadığından arzu edilenden daha uzun sürede çözüme kavuşturuluyor.
Scada sistemi
Scada sistemi şalt sahalarından (trafo merkezlerinden) gelen bilgilerle elektrik sistemini merkezi bir noktadan izleme ve kumanda edebilme olanağı sağlıyor.
Sistem sayesinde iletim hatları ve trafo merkezleri uzaktan izlenebiliyor ve kumanda edilebilme özelliği sayesinde enerji denetimi daha hızlı yapılıyor.
Böylece enerji kesintileri çok hızlı bir şekilde tespit edilebiliyor. Oluşabilecek arızalar önceden görülerek gerekli tedbirlerin alınmasını sağlıyor. Arızalar daha oluşmadan tespit edilip gerekli önlemler alınabiliyor.
Cesurer: Sistem 24 saat hizmet vermelidir
Elektrik Kurumu Çalışanları Sendikası (El-Sen) Başkanı Çağlayan Cesurer, Kıb-Tek bünyesindeki Scada sisteminin 24 saat kesintisiz hizmet verebilmesi için bir an önce tüm trafoları kapsayacak şekle getirilmesi ve vardiyalı çalışabilecek personel eksikliğinin giderilmesi gerektiğini kaydetti.
Cesurer, “Sistemin merkezi Lefkoşa’da, Teknecik’te sadece gözlem yapılabiliyor. Elbette en sağlıklısı sistemin tamamen ayrı birim olarak çalışmasıdır. Ancak şu an için önemli olan sistemin nerede kurulmuş olduğu değil, 24 saat, anında hizmet verebilecek durumda olması ve tüm trafoları kapsamasıdır” dedi.
Çağlayan Cesurer, şunları söyledi:
“Scada sitemi Kıb-Tek bünyesinde 2007-2008 yılları arasında kuruldu. Ancak yıllarca sistem ile ilgili sağlıklı bir çalışma yapılmadı. Bugün halen daha sistemin başında 24 saat görev yapan bir ekip yoktur. Bu sebeple mesai saatleri dışında gelişen bir sorunda anında neden tespiti yapılıp, erken çözüm üretilemiyor.
Mesai saatleri dışında bir arıza olduğunda, nöbetçi personel aranıyor, personel evinden kalkıp, kuruma gelip, sorunu çözene kadar arada ciddi bir zaman kaybı oluyor ve o süreçte insanlar enerjisiz kalıyor.
Oysa Scada sisteminin başında 24 saat görevli olsa arızaya sebep olan sorun çok daha kısa zamanda giderilebilir ve zaman kaybı yaşanmaz.”
Akim: Kesintisiz hizmet şart
Kıb-Tek Yönetim Kurulu Başkanı İsmet Akim, Scada sisteminin tüm ülkelerde bağımsız bir kurum olarak çalışan ve sadece iletiyi takip eden bir sistem olduğunu belirtti.
Akim, sistemin iletimde gelen, yaşanan frekans uyumsuzluklarını, arızaları anında gösterdiğini, bu sayede arızanın yerinin de hemen belirlediğini kaydetti.
Sistemin 24 saat kesintisiz hizmet verebilmesinin önemine vurgu yapan Akim, bunun için sistemin başında 24 saat bir ekibin hazır olması gerektiğini söyledi.
İsmet Akim, “Frekans uyumsuzluğundan kaynaklanan bir sorunu Scada sayesinde bilgisayardan tek tuşa basarak giderebilirsiniz. Ama eğer sistemin başında durmazsanız, evde yatarak görev yapıyorsanız bu bile zaman alır” dedi.
Akim, “Eğer, mesai saatleri arasında bir enerji kesintisi olursa kesintiye neden olan arıza, kurumda hazır bekleyen arıza ekiplerince kısa sürede çözümlenir. Ancak kesinti, mesai saatleri dışında olursa bu süre uzar. Nöbetçi mühendis, evinden kuruma gelip, sisteme girip sorunu tespit edene kadar ciddi bir zaman kaybı yaşanır. Bu süre içerisinde de elektrik enerjisinin kesik olduğu yerdeki kişiler, karanlıkta kalır” diye konuştu.
“Yeterli personel yok”
İsmet Akim, Havadis’in “Neden sistemin basında sürekli görevli bir ekip yok?” sorusuna ise “Bunun sebebi kurumumuzda arkadaşlarımızın görevlerini sıkı sıkıya sahip olmayışlarıdır” diye cevap verdi.
Scada sistemi alanında yeteri kadar personel yetiştirilmediğine değinen Akim, şöyle dedi:
“Bu alanda münhal açılmadı. Biz de teşkilatımızda daha önceden bu sistem ile ilgili kurs alanlara, kuracağımız ekibe dahil etmek üzere isim bazında ‘Gelin bir toplantı yapalım’ şeklinde davette bulunduk. Kurulacak ekipte, eğer oluşturulacaksa önce bir vardiya sistemi kurulup, vardiya düzeni sağlanacak ve 24 saat sistemin başında bir ekip olacak. Eğer bu sistem oluşturulmazsa. Oluşturulup geliştirilene kadar başka mühendislerimizin başkanlığında bir ekip oluşturulacak. O arkadaşlar eğitilecek. Eğitilen bu arkadaşlar da bu sistemi 24 saat çalıştıracak.”
Akim, bu ekibin herhangi bir birime bağlı olmayacağına da değindi. Talimatların kurumun genel müdürü tarafından verileceğini kaydetti.
“Gerek duyulduğunda Teknecik’ten destek alınacak”
İsmet Akim, Merkezi Kıb-Tek’te olan Scada sisteminin bir ayağının da Teknecik Santrali’nde olduğunu söyledi.
Akim, söz konusu ekibin oluşturulamaması durumunda ise sistemi çalıştırmak için mutlaka Teknecik’teki Scada’yı kullanmak zorunda kalacaklarını ifade etti.
Gürkan: Sistem tüm trafoları kapsamalıdır
Kıb-Tek Müdür Vekili Mehmet Salih Gürkan, Kıb-Tek altyapı yatırım ihtiyaçları dahilinde birçok eksiklik olduğunu belirterek, Scada sisteminin de buna bağlı olarak hali hazırda ülkedeki trafo merkezlerinin tümünü kapsamadığını kaydetti.
Bütün iletim sisteminin izlenebilir olmasının şart olduğunu söyleyen Gürkan, “İzlenebilir kısmının analizi yapılıyor ama diğerlerin analizi yapılamıyor. Dolayısıyla arızanın nedeni de sistem üzerinden belirlenemiyor. İzlenemeyen bölgeye hiçbir olumlu etki yapılamaz. Sistem iletim sisteminin tümünü kapsamalıdır” dedi.
“Tüm trafo merkezlerinin bu sisteme girecek şekilde alt yapılarının tamamlanması lazımdır ve bu süreç için adım adım Scada’nın 24 saat hizmet verebilecek seviyeye ulaştırılması, ekibinin de vardiya sistemi ile oluşturulması gerekir” ifadelerine yer verdi.
“Sistem diğer birimlerden bağımsız olmalıdır”
Mehmet Salih Gürkan, Scada sisteminin KKTC’de de kendi içinde organize olmuş bir birim olarak, Kıb-Tek içerisinde ama diğer birimlerden bağımsız iletim sistemi operatörü anlamında görev yapacak bir birim haline getirilmesi gerektiğini ifade etti. Bununla ilgili tüm kısımları organize etmek için çalışmaların devam ettiğini söyledi.
“Gerekirse Teknecik’ten destek alınmalıdır”
Çalışma çerçevesinde ilk etapta Scada sisteminin 24 saat çalışır hale gelmesi gerektiğini söyleyen Mehmet Salih Gürkan, “Bundan önce eğer kısa süreli de olsa bir gecikme olacaksa tüketici memnuniyeti için gerekirse Teknecik kontrol odasından destek alınması lazımdır” dedi.
AKSA’da her gün veya her birkaç günde bir santrallerin devre dışı kaldığına işaret eden Gürkan, bu durumun belli bölgelerde enerji kesintisine neden olduğunu söyledi. Tüketicinin ciddi ölçüde olumsuz etkilendiğini belirtti.
Kalite kıstası bakımından öncelikli hedeflerinin arızayı en kısa sürede gidermek olduğunu söyleyen Gürkan, bunun için de sistemin başında sürekli bir ekip olması gerektiğini kaydetti.
“Amacımız, sürekli olarak Teknecik’ten destek almak, orayı da Scada sistemi gibi kullanmak değildir. 24 saate geçinceye kadar bu acil dönmemi atlatmaktır. Arkasından vardiya sistemini oluşturmayı hedefliyoruz ancak asıl hedef, tüketici memnuniyetidir” diye konuştu.
Mehmet Salih Gürkan, bir sonraki kalemde de hedeflerinin bu birimi organize etmek ve kendi yatırım ihtiyaçlarını da saptayıp bunları gerek ihalelerle gerekse kurumun kendi imkanları ile kurulacak bir sistem kurmak olduğunu belirtti.
