1990 tarihinden önce zorunlu askerlik uygulamasına son veren İngiltere (1963), Lüksemburg (1967) ile Malta ve İrlanda hariç tutulursa AB üyesi ülkelerden 17’si 1990 sonrası dönemde zorunlu askerlik uygulamasına son vermiş ve tamamen gönüllü profesyonel askerlerden ordular kurmuşlardır. AB’ye aday ülkeler içinde (Hırvatistan, Makedonya, Türkiye ve İzlanda) zorunlu askerlik uygulaması devam eden tek ülke Türkiye’dir.
NATO’da 5 ülkede zorunlu
NATO üyesi ülkelerin çoğunun tamamen gönüllü profesyonel askeri kuvvetlere sahip oldukları görülüyor. 28 üyeli NATO’da zorunlu askerlik uygulamasına devam eden ülke sayısı sadece 5’tir (Danimarka, Estonya, Norveç, Türkiye ve Yunanistan). Zorunlu askerlik uygulamasının devam ettiği ülkelerin, Türkiye hariç, tamamında vicdani nedenlerle askerlik yapmak istemeyenler için askerlik süresi ile eşit veya daha uzun süreli alternatif sivil hizmet seçeneği bulunmaktadır.
Avrupa Birliği’nde vicdani ret
Avrupa Birliği, vicdani reddi açıkça inanç özgürlüğü kapsamında bir hak olarak tanımakta ve bu hak Avrupa Birliği üyesi devletlerin tamamında kabul edilmektedir. Avrupa Birliği Temel Haklar Bildirgesi’nin 10. maddesine göre: “1. Herkes, düşünce, din ve vicdan özgürlüğü hakkına sahiptir. Bu hak, din veya inancını değiştirme özgürlüğünü ve din veya inancını tek başına veya topluluk halinde, aleni veya gizli olarak ibadet etme, öğretme, uygulama ve gereklerine uyma şeklinde açığa vurma özgürlüğünü içerir. 2. Bu hakkın kullanılmasına ilişkin ulusal mevzuata uygun olarak dini nedenlerle askerlik görevini yapmayı reddetme hakkı tanınmaktadır. “Avrupa Konseyi kurumları tarafından geliştirilen ilkeler Avrupa Parlamentosu’nun 7 Şubat 1983, 13 Ekim 1989, 11 Mart 1993 ve 19 Ocak 1994 tarihli tavsiye kararlarına yansımıştır. Avrupa Parlamentosu, vicdani reddin AİHS m. 9’da tanınan inanç özgürlüğünün bir parçası olduğunu belirtmiş ve üye devletleri vicdani ret hakkını bir temel hak olarak hukuk sistemlerine dahil etmeye çağırmıştır. Nitekim günümüzde Avrupa Birliği üyesi ülkelerin tamamı vicdani ret hakkını tanımaktadır.
Güney Kıbrıs’ta durum
Güney Kıbrıs’ta vicdani ret konusundaki yasal düzenleme AB’ye üyelik sürecinde gündeme geldi. Rum temsilciler meclisi 1993 Yılında vicdani ret konusundaki ilk yasal düzenlemeyi yaptı. Ancak yasanın gerektirdiği tüzükler ve komisyon oluşturulmadı. Avrupa Birliği tam üyeliğin ardından Güney Kıbrıs’ı yeniden uyardı. Rum Yönetimi bu kez 2007’de yasada düzenleme yaparak vicdani redde ilişkin komitenin kurulmasını sağladı. Komite toplanmaya başladı ancak aradan geçen 7 yılda henüz açıklanmış tek bir karara dahi imza atılmadı.
