Hafta başında kaleme aldığım yazıda, Kıb- tek’in “özelleştirilmemesi” gerektiğinin altını çizerken, mevcut yönetime yönelik eleştirilerimi de sıralamıştım.
Elektriğin daha ucuz olması esastır.
Neden?
Yaşamın daha ucuz olması açısından elektriğin de daha ucuz olması kaçınılmazdır.
Son dönemlerde, Kıb- Tek’i yönetenlerin kullandığı dil, faturalarda oluşan hoşnutsuzluk, kurumun imajına ciddi oranda zarar vermekte.
Bir çok bilgi paylaşılıyor kamuoyu ile.
Tuluy Kalyoncu ile bir araya geldik. Hayatı Kıb- Tek. Sabırla, sabahtan akşama, akşamdan sabaha Kıb- Tek ile ilgili eleştirileri yanıtlamak, iddiaları çürütmek… Kurumuna sahip çıkıyor.
Hem yazdığım yazı, hem de genel olarak kamuoyunda gündemde bulunan iddialarla ilgili rakam rakam, olay olay 12 maddelik bir “cevap hakkı” belirledik.
Aynen paylaşıyorum:
1. KIB-TEK’in her ay 50 milyon TL açığı olduğu doğru değil. Şu an yürürlükte bulunan tarife düzenlemesinin yapıldığı Şubat 2015 tarihinden itibaren yakıt maliyeti yükselmiştir. Şubat 2015 – Ağustos 2015 arasında yakıt maliyet farkından oluşan yaklaşık toplam 53 milyon TL zararı söz konusudur.
2. Bir önceki UBP hükümeti döneminde KIB-TEK’te çivi üstüne çivi çakılmamıştır ve iletim- dağıtım hatları ile trafo merkezlerinde yapılması gereken yatırımların gecikmesi arz güvenliğini ciddi boyutta etkiler noktaya gelmiştir. Bu nedenle; KIB-TEK iletim- dağıtım şebekesi ile trafo merkezlerinde planladığı yatırımları gerçekleştirmek için 2015 yılı bütçesinde 85 milyon TL’lik yatırım kalemi öngörmüştür. Tarife düzenlemesinin geciktirilmesi sonucunda planlanan yatırımların gerçekleştirilmesi mümkün olmayacaktır.
3. Ticari, turizm ve endüstri tarifeleri 30 kuruş/kWh olarak belirlenmedi. 39 ve 40 kuruş/kWh olarak belirlendi. Bu tarifelerden faturalanan ve ilgili bakanlıkların belirlediği kıstaslara giren; Turizm, hayvancılık, tarımsal sulama, soğuk süt zinciri, endüstri, üniversiteler ve yerel tv kanalları, ödeme sırasında yukarıda belirtilen kWh tarifelerinden kWh başına 10 kuruş daha düşük ödeme yapmaktadırlar (29 ve 30 kuruş/kWh). Bakanlar Kurulu’nun ilgili kararına göre aradaki fark, en geç 1 ay içerisinde KIB-TEK’e ödenmesi gerekirken halen 2015 Ocak ayından itibaren bugüne kadar KIB-TEK’e yapılması gereken bu kapsamdaki ödenmemiş tutar,12 milyon 16 bin 599 TL’dir. Ticari tarife kullanıcıları hariç diğer adı geçen tarife kullanıcılarına devletin maliyesi tarafından bu şekilde uygulanan yıllık sübvanse miktarı yaklaşık 20 Milyon TL’dir.
4. Buna ek olarak devlet dairesi tarifesinin Şubat ayı maliyeti olan 45 kuruş/kWh’in üzerinde 58 kuruş/kWh olarak düzenlenmiş olmasından dolayı da devletin tarifeler yolu ile uyguladığı sübvanse miktarı ise şubat ayındaki maliyet ve tarifeler sabit kalması koşulu ile 5 milyon 432 bin TL’dir. Bu miktar, tarım ve hayvancılıkla uğraşanlara uygulanan 40 kuruş/kWh tarifenin 45 kuruşluk maliyetin altında olmasından kaynaklanan 4 milyon 611 bin TL’lik açığı kapattığı değerlendirilebilir. Yine bu kesimin yukarıda açıklandığı şekilde gerçekte 30 kuruş/kWh tarife ödediği ve aradaki 10 kuruşluk farkın da devlet maliyesi tarafından direk sübvanse edildiğinin altını çizmekte fayda var.
5. Ticari, endüstri ve turizm tarifesi kullanıcılarına yukarıda açıklanana ek olarak geçici akım (4 milyon 27 bin 698 TL tutarında) ve aylık 250 kWh’in üzerinde elektrik akımı çeken konut tarifesi kullanıcıları (10 milyon 678 bin 392 TL tutarında) üzerinden de çapraz sübvanse uygulanmaktadır. Bu şekilde uygulanan sübvanse miktarı yine Şubat ayından itibaren geçerli maliyet ve tarifeler sabit kalmak şartı ile 14 milyon 700 bin TL’dir.
6. Sonuç itibarı ile mevcut tarife ve maliyetler dikkate alındığında ticari tarife hariç reel sektöre devletin maliyesi tarafından uygulanan direk sübvanse miktarı yıllık yaklaşık 20 milyon TL’dir. Devletin tarifeler yolu ile uyguladığı in direk sübvanse tutarı ise 5 milyon 432 bin TL’dir. Buna karşılık ticari tarife dâhil reel sektöre ait tarifelere vatandaşlar tarafından yapılan katkının yıllık tutarı ise 14 milyon 700 bin TL civarındadır. Reel sektöre elektrik tarifeleri yolu ile aktarılan kaynakların toplamı, yaklaşık 40 milyon 132 bin TL’dir.
7. Reel sektöre ait tarife kullanıcılarının vadesi gelmiş olmasına rağmen ödenmemiş aktif borç toplamı 15 milyon TL’dir. KIB-TEK diğer tüketicilere uyguladığı gibi bu gruba giren tüketicilere de borçları nedeniyle taksitlendirme olanağı sağlamış bulunmaktadır. Taksit veya güncel borcunu vadesi içinde ödemeyen tüm tüketicilerin elektrik akımları kesilmektedir. Bununla birlikte KIB-TEK tarafından halen 3 bin 700 civarında alacak davası mahkemelere intikal ettirilmiş durumdadır.
8. Uzaktan erişimli sayaçlar sayesinde kayıp enerji miktarı % 15’lerden 2014 yılı için % 10’a inmiştir. Bu yılın Ağustos ayına kadar ise gerçekleşme oranı % 9 olup yılsonu beklenen oran % 8’dir. Düşen kayıp- kaçak oranları maliyetlere yansıtılmaktadır. Dağıtım şebekesinde mevcut bulunan yaklaşık 160 bin adet sayacın 90 bin adeti uzaktan erişimli sayaçlarla değiştirilmiştir. Fatura dağıtımıyla ilgili başlatılan yeni dönemle birlikte okuma, kesme-bağlama işlerinde görev alan personel ve araç sayısında da ciddi bir tasarruf sağlanacaktır. Sağlanacak bu tasarruf da yine tüketicilerimize yansıtılacaktır.
9. Lefkoşa şehri içerisindeki 10 bin adet civa buharlı lamba, LED armatürlerle değiştirilmiş olup uygulama sonuçları alınmıştır. Buna göre % 90’a varan oranda enerji tasarrufu sağlandığı uygulama sonuçlarıyla tescil edilmiştir. LED armatür yatırımı, tüm KKTC’yi kapsayacak şekilde devam edecek ve 16 aylık süre sonunda LED armatür yatırımının kendisini finanse etmiş olacağı hesaplanmaktadır. Yatırım bedeli karşılandıktan sonra aydınlatma bedeli yeniden gözden geçirilecektir.
10. KIB-TEK’e ait termik santrallere göre en az % 20 daha ucuz üretim olanağı sağlayan 35 MW gücünde dizel santral yatırımı gerçekleştirilmiştir. Söz konusu yatırım sayesinde 2015 yılı rekor tüketimi olan 301 MW’ı karşılayacak üretim de yapılabilmiştir. Önceden de açıklandığı gibi bu yatırım, termik santralleri daha fazla durdurma olanağı yaratarak yıllık 20 bin ton fuel oil tasarrufu sağlayacaktır. 36 ay vade ile olan taksit tutarları sağlanan bu tasarruf ile ödenmiş olacaktır. Taksit tutarı ödendikten sonra bu santraller sayesinde üretim maliyeti düşmüş olacaktır.
11. Ağustos 2011 – Kasım 2013 tarihleri arasında uygulamada olan ortalama satış tarifeleri bazı aylarda 1 kWh elektrik üretimi için gereken yakıt maliyetinin dahi altında kalıyordu. Uygulamada olan tarifeler, diğer maliyet bileşenlerini karşılamıyordu. Bu nedenle Kurum; 2011, 2012 ve 2013 mali yıllarını yıllık, 80 milyon TL’ye varan miktarda zararlarla kapatmıştı. Kasım 2013 ile Kasım 2014 tarihleri arasında yakıt fiyatında maliyetleri etkileyecek ciddi bir düşüş yaşanmamıştır. Kasım 2014 – Aralık 2014 tarihlerinde meydana gelen düşüş neticesinde Ocak 2015’de tarife düzenlemesine gidileceği açıklanmış olmasına rağmen, Kurum ile bakanlar kurulu arasında indirimin nasıl yansıtılacağı konusunda yaşanan anlaşmazlık nedeniyle indirim ancak, Şubat 2015’de mümkün olmuştur. Dolayısı ile Kasım 2013 – Şubat 2015 arasında düşen yakıt fiyatı söz konusu olmadığı gibi bu nedenle tüketici tarifelerine yansıtılmayıp elde edilmiş bir kâr da söz konusu değildir.
12. TC Yardım Heyeti’nin 2014 Yılı durum değerlendirmesi raporunda, KIB-TEK’de personel başına düşen aylık maaşın 12 bin 700 TL olduğu ifade edilmektedir. Siz ise yazınızda bu rakam; 13 bin TL’yi aşmış bulunmaktadır demek sureti ile yaratılmaya çalışılan algı operasyonuna bilerek ya da bilmeyerek katkı yapmaktasınız. Gerçek durum bu değildir. KIB-TEK’in halen çalışmakta olan 673 personeline ek olarak Kurum’dan emekli maaşı çeken 335 de emekli personeli bulunmaktadır. Kurum’un emekli personeli de dahil aylık personel maliyeti çalışan kişi başına bölünmek sureti ile ortaya çıkan maliyetin, her bir çalışanın aldığı maaş olarak yansıtılması doğru olmadığı gibi iyi niyetli bir yaklaşım da değildir. Maliyet, brüt maaş, net maaş kavramlarının bir birinden farklı şeyleri ifade ettiği ortadadır. KIB-TEK’de ortalama net maaş 4.700 TL civarındadır.
