Avrupa genelindeki kamu alanlarında, altın yıldızlarla süslenmiş mavi bayrağı görmemek neredeyse imkânsız: Bu, Avrupa Birliği (AB) fonlarının alametifarikası. İster bir topluluk merkezi, bir araştırma projesi, bir çiftçinin traktörü, hatta bir plaj temizliği olsun, AB destekli hibelerin görünürlük şartları giderek daha belirgin hale geldi. AB’nin, vergi mükelleflerinin katkılarının etkisini görmesini sağlama isteği anlaşılabilir bir durum olsa da, yer yer aşırıya kaçan bu takıntı, öncelikler, verimlilik ve aşırı görünürlüğün sonuçları hakkında önemli soruları gündeme getiriyor.
Hibe alıcılarının, AB desteğini “doğru bir şekilde tanımaları” için katı şartlara uymaları gerekiyor. Bu şartlar, AB logolarının tanıtım materyallerine, sosyal medya paylaşımlarına, şantiye afişlerine, fiziksel altyapılara ve hatta promosyon filmlerinin, film boyunca ekran köşesine yerleştirilmesini içeriyor. Uyum sağlanmaması durumunda hibe iptalleri söz konusu olabiliyor; bu riski göze almak istemeyen alıcılar, logoları yer yer küçük yerel sanat projelerinden park banklarına, hatta akademik yayınlara kadar her yerde kullanmak zorunda kalıyor.
Görünürlük, şeffaflık ve hesap verebilirliği teşvik etse de AB’nin “markalaşma” zorunlulukları, çoğu zaman gerçek şeffaflıktan ziyade bürokratik bir öz tanıtım çabası gibi hissediliyor. Bu politika, fonlanan girişimlerin kalitesi veya sürdürülebilirliği yerine, kamuoyunda reklam yapılmasına gereksiz derecede odaklanıyor gibi görünüyor.
“Markalaşma” üzerindeki aşırı vurgu, bir projenin asıl amacını gölgeleyebilir. Örneğin, bir kamu sanat girişimi yerel kültürü kutlamak veya toplumsal katılımı teşvik etmek için tasarlanmış olabilir, ancak AB logolarıyla görsel olarak domine edildiğinde çalışmanın özgünlüğü azalır. Benzer şekilde, entelektüel alışverişi teşvik etmeyi amaçlayan araştırma konferansları, fon sağlayıcılar için bir halkla ilişkiler kampanyasına dönüşmektedir.
Daha küçük alıcılar—örneğin tabandan gelen örgütler—bu talepleri karşılamakta zorlanabilir ve zaten sınırlı olan kaynaklarını görünürlük çabalarına yönlendirmek zorunda kalabilir. Afişler, logolar ve uyum raporları hazırlamak, toplumu veya ilgili konuyu doğrudan desteklemek için kullanılabilecek zaman ve finansmandan çalar.
Bence AB’nin görünürlük gereklilikleri, kısmen artan Avrupa şüpheciliği karşısında kendi varlığını gerekçelendirme ihtiyacından kaynaklanıyor. Fonların nereye gittiğini sergileyerek, AB vatandaşlarla kurumlar arasındaki boşluğu kapatmayı ve kamuoyuna katkılarını hatırlatmayı amaçlıyor. Ancak bu performatif hesap verebilirlik, hedeflediği kişileri uzaklaştırma riski taşımaktadır. Fonlama duyuruları gerçek etkiyi gölgede bıraktığında, AB’nin toplumlardan çok kendi imajına önem verdiği izlenimi oluşabilir. Bu tutum, ilginç bir şekilde, AB hukukunun askıda olduğu Kuzey Kıbrıs’ta daha da bir yaygın hale gelmiştir. Hatta AB’den kısmen fon alan sosyal sorumluluk ve farkındalılık amaçlayan filmler bile, film boyunca ekranın köşesinde AB bayrağını göstermek zorunda bırakıldığı durumlar bile yaşanmaya başlamıştır.
Katkıları tanımak adil bir beklenti olsa da bu, bir “markalaşma” hâkimiyeti egzersizine dönüşmemeli. AB, vatandaşların fonlanan projeleri ayrıntılı bir şekilde keşfedebileceği çevrimiçi platformlar sunmak veya desteğini daha sade ve minimal bir şekilde belirten standart bir yöntem bulunabilir diye düşünmekteyim.
