Ekonomi politikası bazen bağımsız bazen ise bir bütün olarak iki ana alt başlıktan oluşur.
Bunlardan bir tanesi Maliye politikası, diğeri ise Para politikasıdır.
Maliye politikası beş ana unsur içirir.
Bunlar;
a)Vergi
b)Kamu harcamaları
c)Borçlanma politikaları
d)Teşvik politikaları ve
e)Ticaret politikaları
Para politikaları ise;
a)Faiz
b)Karşılıklar
c)Milli paranın değeri
d)Enflasyon politikaları ve
e)Fiyat seviyeleri politikalarıdır.
Dünya’da 1960-1970 yılları arası maliye politikası ile ekonomi politikası birlikte yürütülüyordu. Merkez Bankaları bağımsız değildi. Merkez bankaları politikaları siyasi erkin elindeydi. Para politikası, ekonomik büyüme, enflasyonla mücadele, cari açık gibi ekonomik politikalar hepsi maliye politikasının içinde yürütülüyordu. Tıpkı bir süre önce bizde olduğu gibi. Maliye ve ekonomi aynı bakanlığa bağlı iki bakanlık. Ekonomi politikasının içerdiği para politikası 5 ana unsuru olan politikalar KKTC’de hiç olmadı. Bu açıdan bakıldığı zaman bir ülkedeki ekonomi yönetiminin politikalarının bir başka ülke yönetiminin politikalarından direkt etki alanı içinde ve direkt bağımlı bir şekilde hareket etmesi bağımlılığında temel halkasını oluşturuyor.
1980’li yıllarda ve sonrası da dünyada Merkez Bankaları para politikası üzerinde yoğunlaşmaya başladı ve bu süre içerisinde maliye ve para politikaları birbirinden ayrıştı. Bu süreç 2000’li yıllara kadar sürdü. Bu süre boyunca para politikası fiyat istikrarını sağlayan bir gelişme olarak görüldü. Bu gelişmede milli paranın değeri öne çıkarak kur politikası gündeme geldi ve dalgalı kur politikası ön plana çıktı.
Geçtiğimiz son 5-10 yılda para politikasının alt politikaları da karşımıza çıkarak birden çok faiz politikası, karşılıklar politikası, finansal istikrar politikası gibi ekonomik politikalar para politikasının görevi oldu.
Para politikası finansal istikrarı sağlamak amacıyla kullanıldığında Merkez Bankalarına yeni görevler verilmiş oluyor. Örneğin kredi sınırlandırma yönetimi gibi. Finansal istikrarı sağlamaya yönelik makro ihtiyati önlemler. Bunlar para politikasının araçları oldu.
Gelin hep beraber ekonomi politikasının alt görevlerine bakalım.
PARA POLİTİKASI MALİYE POLİTİKASI
Kredi üst limit belirleme Vergi politikası
Faiz üst limiti belirleme Kamu borçlanma politikası
Likidite politikası Kamu harcama politikası
Faiz politikası Ticaret politikası
Karşılıklar politikası Ekonomik alanlar destekleme
Fiyat politikası Teşvik politikaları
Sermaye hareketlerinin serbestliğiyle küreselleşme sistemleri de değişti. Değişen sistemle etkin politika uygulamaları da gündeme geldi. 1929 yılında çıkan krizde var olan sistem boşluklarını maliye politikaları doldurmuştu. Neydi bunlar? Genişletici maliye politikaları. 2008 küresel krizinde de Merkez Bankaları ve para politikası yaklaşımları yaraları saran merhemler oldu. Yani sıkıntıların aşılmasında krizlerin atlatılmasında geçmişte olduğu gibi maliye politikaları ile para politikaları etkin oluyor. Yani anahtar bu iki politika aracında.
Bunları yazdıktan ve Dünya’dan da bazı örnekler verdikten sonra ülkemiz KKTC’ye bakalım. Bu makalenin başında belirttiğim ekonomi politikalarının alt politikası olan para politikası KKTC’de var mı? Hayır. Para politikasının alt görevleri var mı? Hayır. Yani biz KKTC olarak 1970’lerin öncesindeyiz. Sadece maliye politikalarıyla hem maliyeyi hem de ekonomiyi yönetmeye çalışıyoruz. O zaman Ekonomi Bakanlığına gerek var mı? Bence yok. Ne yapıyor Ekonomi Bakanlığı? Otomatik fiyat ayarlamasında olan yakıt fiyatlarının anonsunu yapıyor ve enerji işleriyle uğraşıyor. Bir soru; enerji işleri ile uğraşmak Ekonomi Bakanlığının görevi olmalı mıdır? 1990’lı yıllara geri dönülmeli. O zaman ekonomi ve maliye aynı bakanlıktı ve daha etkin politikalar olduğunu hepimiz hatırlıyoruz. Zaten kendi para politikası olmayan likidite kontrolü olmayan, faiz alt ve üst limit belirleyemeyen, kredi tavanını belirleyemeyen bir ülkenin Ekonomi Bakanlığı ne iş yapar?
