Fidel Castro dün 90 yaşında hayata veda etti. 90 yıllık yaşamı boyunca yaptıkları ile dünyada iz bırakan liderlerden biri olarak hatırlanacak. Fedel Castro’nun Küba’sı için “yüzleri gülen, ayakları dans eden, zihinleri politik öğretilerle gelişen, kitap hediyesine oyuncak hediyesi kadar sevinen çocukların ülkesi” diye anlatılır. ABD’nin hemen yanı başında, ambargolar altında yarattığı düzen içerisinde imrenilecek iki konu vardı. Eğitim ve sağlık. Her ikisi de gerçekten ücretsizdi. Hani bizim anayasamızda da yazar ya “eğitim 15 yaşına kadar zorunlu, 18 yaşına kadar ücretsizdir” diye ama eğitime dünyanın parasını harcarık… İşte Küba’da gerçekten eğitim ücretsiz. Özel okul yok. Küba vatandaşları öğrenim hayatları boyunca para vermiyorlar.
Fidel’in Küba’sında ilk eğitim icraatı, Ocak 1959’da devrim gerçekleştikten üç ay sonra okuma yazma seferberliği başlamıştı. Halkın 4’te biri okuma yazma bilmiyordu ve %54’de hiç okula gitmemişti. İki yıl süren “Bilmiyorsan öğren, biliyorsan öğret” sloganlarıyla başlatılan okuma-yazma seferberliği sonunda okuma yazma bilenlerin oranı %96’ya çıktı. Bugün ise okur yazar oranı %100’dür.
Küba’yı eğitim alanında bugünkü başarısına ulaştıran 4 temel ilkesi vardır.
1- Eğitimin tarafsızlığı ilkesi; Yaş, cinsiyet, ırk, din ve ikamet yeri ayrımı yapılmaksızın herkes eğitim hakkından eşit bir şekilde yararlanır.
2- Öğrenim ve işin bütünselliği ilkesi; Küba eğitim sisteminin asıl ilkesi teoriyle pratiği, okulla hayatı, eğitimle üretimi birbiriyle bağdaştırmaktır. Fidel’in dediği gibi, “Öğretimle, üretken çalışmayı kaynaştırma olgusunun tek gerçek komünist eğitim biçimi olduğu tartışılmaz bir gerçektir. Başka yolu da yoktur. Kimse karada yüzmeyi, denizde de yürümeyi öğrenemez.”
3- Farklı ilgi alanlarına duyarlılık ve eğitimin bütünselliği ilkesi; Küba eğitim sistemi; her bir öğrencinin özelliklerine, ilgilerine ve yeteneklerine göre gereksinim duyduğu eğitimi sağlamaktadır.
4-Parasız eğitim; Eğitim her seviyede hiçbir ücret talep edilmeksizin sağlanmaktadır. Öğrencilerin okul kırtasiye malzemeleri, üniformalar gibi gerekli bütün malzemeler ile okul içerisinde beslenmesi de ücretsiz karşılanıyor. Devlet, tüm öğrenciler için geniş bir burs sistemi oluşturmakta ve öğretimin evrenselleştirilmesi için çalışanlara da birçok öğrenim olanağı sağlamaktadır.
******
Kuzey Kıbrıs’ın üniversite adası olduğunu söyleyenlere de Küba’dan bir hatırlatma yapalım. Küba’da üniversiteler, Eğitim Bakanlığı’ndan ayrı bir kurum olan Yüksek Öğretim Bakanlığı’na bağlıdır. Diğer düzeylerde olduğu gibi yüksek öğretimde de kitaplar ve diğer öğretim gereçleri ücretsizdir. Aynı bizim KKTC!!!
Küba’da mesleki teknik eğitimden mezun olanlar için devlet iş garantisi veriyor. Son verilere göre Küba’da işsizlik yüzde 2 civarında… Bizdeki gençler arasındaki işsizlik %20’nin üzerinde. Bizde meslek eğitimi ne teşvik ediliyor ne de iş garantisi veriliyor. Bizde bırakınız iş garantisini, meslek liselerine gidenlere karşın toplumdaki algı “tembellerin gittiği okullar” şeklindedir. Dolayısı ile de bizde meslek liselerine gidenlerin oranı %30’un altında kalmaktadır.
Küba eğitim sistemi hakkında yazacak ve örnek alacağımız çok şey var ama Tıp eğitimine de değinmeden geçemeyeceğim. Küba’da yaklaşık 110 ülkeden 17 bin yabancı öğrenci, Küba’daki çeşitli üniversitelerde eğitim görüyor. Bunların 5 bini tıp fakültelerinde. Şu anda bu tıp fakültelerinden mezun olmuş 25 bin doktor, Latin Amerika ve Afrika’da, daha önce hiç doktorun gitmediği, yoksul bölgelerde görev yapıyor. Yurtdışında hizmet veren Kübalı doktorların sayısı Dünya Sağlık Örgütü doktorlarından daha fazla… Küba’da durum bu…
Öyle görünüyor ki Fidel göçtü ama yarattıkları uzun süre dünyaya ışık tutmaya devam edecek.
