Uluslararası Şeffaflık Kuruluşu 2014 yılının yolsuzluk indeksini 176 ülke için 4 Aralık’ta açıkladı.
* * *
Her zamanki gibi, İskandinav ve Benelüks ülkeleri, Singapur, İsviçre, Kanada ve Yeni Zelenda yolsuzluğun en az olduğu ülkeler. Aynı şekilde, Sudan, Somali, Irak, Afganistan, Kuzey Kore, Libya, Özbekistan gibi ülkeler ise listenin en altında.
* * *
Bu yılki indeks, Türkiye’nin ciddi bir kötüleme gösterdiğine işaret ediyor. Kıbrıs Cumhuriyeti ise az da olsa bir iyileşme göstermiş. Bu gelişmeler hem sıralamadaki yer hem de alınan puan açısından böyle.
* * *
Uluslararası Şeffaflık Kuruluşunun hem Kıbrıs hem de Türkiye’nin yolsuzluk algılama indekslerindeki değişmelerin boyutunu değilse bile değişmelerin yönünü tutturmuş olma ihtimali yüksek diye düşünüyorum.
* * *
Meslektaşım Yui Suzuki ile yaptığımız ve Economics Letters isimli akademik dergide yayınlanmış olan çalışmamızda ekonomik büyüme gerçekleşen zamanlarda, özellikle geçici gelirin yüksek olduğu dönemlerde yolsuzluğun arttığını; ekonomik durgunluk yaşanırken ise yolsuzluğun azaldığını ekonometrik olarak göstermiştik. Bunun sebebiyse, ortalıkta para bolken, herkesin işi yolunda giderken ve toplanan vergiler yüksek iken yapılan hesap teftişlerinin ve denetlemelerin gevşek olması. Paranın azaldığı ve herkesin işinin yolunda gitmediği zamanlardaysa bunun tam tersi bir durumun olması. Hem Türkiye’nin hem de Kıbrıs Cumhuriyeti’nin durumu ortada.
* * *
Fakat iki sebepten dolayı yolsuzluk indeksindeki seyri, Amerikalıların deyimiyle “bir tutam tuz saçarak” değerlendirmek lazım.
* * *
İlk olarak, Uluslararası Şeffaflık Kuruluşunun Yolsuzluk Algılama İndeksi yolsuzluk algılamalarını yakalamaya çalışan değişik indekslerin ortalaması olarak hesaplanıyor. Bu yıl yayınlanan indeks diğer yıllardan farklı olarak ortalama skora ek olarak bu ortalamayı saran en yüksek ve en düşük skorları vermedi. Bu ise bir yıl öncesine göre ortalamada görülen değişikliğin istatistiksel olarak anlamlı olup olmadığını kestirmemize olanak vermiyor. Medyada bu konuda haber yapanlar işin bu kısmının farkında olmadıklarından, bir önceki yılla bu yılki skor arasında fark kesinmiş gibi konuşuyorlar; bu ise çok sakıncalı.
* * *
İkincisi ise, günün sonunda açıklanan indeks algılamalara dayanıyor. Bilişsel önyargıların insanların algılamalarını oluştururken titiz ve doğru değerlendirme yapmalarını engellediğini biliyoruz. Bilişsel önyargılardan bir tanesi de birisinin şöhretinin, nasıl bilindiğinin yapışkan olması. İnsanlar kolaylarına geldiği için, bir kere biriyle ilgili bir intibah edindikten sonra onu kolay kolay değiştirmiyorlar; söz konusu insan değişmiş olsa bile. “Adı çıkmış dokuza inmez sekize” dedikleri gibi.
* * *
Daha önce de belirttiğim gibi, bu iki sebepten dolayı yolsuzluk indeksindeki seyre, Amerikalıların deyimiyle “bir tutam tuz saçarak” yani ihtiyatla yaklaşmalıyız.
