Yıllardan sonra New Jersey’de bir galon benzinin fiyatı 3 doların altına düştü. Bizim buralardaki düşüş Amerika genelindeki ortalama düşüşe paralel seyrediyor. Haziran sonu Amerika genelinde bir galon benzin ortalama 3,78 dolara satılırken, ekim ayı başında 3,33 dolara satılıyor. Yani, son üç ayda ortalama benzin fiyatı %12 düşmüş oluyor. Bu ciddi bir düşüş. Daha da önemlisi, bu düşüşün mevsimlik geçici bir düşüş olmadığı düşünülüyor ve benzin fiyatlarının önümüzdeki yıllarda düşmeye devam etmesi bekleniyor. Çünkü dünya petrol piyasasının hem arz hem de talep tarafında yapısal değişiklikler oluyor.
* * *
Amerika şu anda dünyanın en büyük doğal gaz üreticisi ve petrol üretimi de hızla artıyor. Yatay burgulama ve hidrolik kırılma uygulamalarıyla Amerika’nın orta bölgelerindeki killi şist formasyonlarındaki petrol rezervlerine ulaşılıyor. Eylül ortasında 8,9 milyon varile ulaşan üretimin artmaya devam etmesi ve kısa bir süre sonra Amerika’nın dünyanın en büyük petrol üreticisi olması bekleniyor. Amerika’daki üretimin artması, ithal petrole olan talebinin düşmesi anlamına geliyor. Hatta bir süre sonra Amerika’nın net petrol ithal eden değil ihraç eden ülke konumuna geçmesi öngörülüyor.
* * *
Petrol üretimindeki artış sadece Amerika’da değil. Libya’da günde 240 bin varil olan üretim 800 bine çıkmış. Irak’ın kuzeyinde, Kürtlerin kontrolündeki bölgede büyük bir üretim artışı var. Batı Afrika’da da üretim ciddi artışlar gösteriyor.
* * *
Bu gelişmeler sonunda petrol piyasasında arz artarken, talep ise düşüyor. Talepteki düşüşün en önemli sebeplerinin başında Avrupa’da beklenilen ekonomik düzelmenin gerçekleşmemesi ve Çin ekonomisinin yavaşlamaya devam etmesi geliyor. Bir de, özellikle gelişmiş ülkelerde, hem alternatif enerji kaynaklarına yönelme, hem de üretimi, ulaşımı, ısıtma ve aydınlanmayı daha yüksek verimli hale getirme çabaları da talebin azalmasında rol oynuyor.
* * *
Arz ve talepteki bu değişiklikler günün sonunda petrol piyasalarında bir arz fazlasını ortaya çıkarıyor. Geçtiğimiz hafta içinde Suudi Arabistan’ın sattığı ham petrolün fiyatını varil başına bir dolar indireceğini duyurması da bu yüzden. Bu güne kadar, üretimini artırma veya kısma duyuruları yapan Suudi Arabistan’ın ilk kez fiyatı düşürdüğünü açıklaması, sanırım piyasadaki payını kaybetme korkusu yaşadığının; özellikle de petrol piyasalarında ortaya çıkan yapısal değişikliğin göstergesi.
* * *
Petrol piyasalarındaki bu yapısal değişiklikler sadece bireylerin tüketim kararlarını etkilemekle kalmayacak ve devletlerin uluslararası ilişkilerini yani dış politikalarını gözden geçirmesi anlamına gelecek.
