Aslı, 16 Şubat 1951 yılında yürürlüğe giren, 391 madde ve on üç cetvel içeren, İngilizcesi daha anlaşılır, tercümesi daha karmaşık olan Şirketler yasasını gündeme aldım.
Rehber, anlaşılır dille, üçgene müselles demeden basitleştirilmiş, soru-cevap halinde hazırlanmıştır.
Bu, bir yasa değildir. Basit ve anlaşılır dilde hazırlanmış bir rehberdir.
Amaç, okurların ve merak eden herkesin Şirketler Yasası hakkında bilgi sahibi olmasıdır.
İhtilafa halinde, yasanın İngilizcesi esastır.
- Şirket nasıl kurulur? ( Md.3)
Kurulacak şirketin özel bir şirket olması halinde en az iki en çok elli kişi, özel olmayan bir
şirket (halka açık şirket-Public Company ) olması halinde ise en az yedi kişi yasal bir
amaç için birleşerek düzenlenen ana sözleşmenin altına isimlerini yazmak ve imzalamak
suretiyle şirket kurabilirler. Ancak Şirketler Yasasının tescil ile ilgili gerekçeler de yerine
getirilmelidir.
- Kurulacak şirkette sorumluluk nedir?
Şirketler, sorumluluk bakımından ikiye ayrılırlar. “ Paylarla sınırlı” veya “ Güvence ile
Sınırlı”. Kurulacak şirket “paylarla sınırlı” ise sorumluluk, ana sözleşmede belirtilen sahip
olunan ödenmiş ve ödenmemiş paylarla sınırlıdır.
- Şirket kurulurken, sermayenin ödenmiş olması şart mı?
Hayır, şirketler yasasında sermayenin ödenmiş olması zorunluğu yoktur. Ancak, özellikle
Vergi Dairesi tarafından “Açılış Bilançosu” talep edilmektedir. Vergi Dairesine verilen
Açılış Bilançosunda da “ Sermaye 15,000 TL-Kasa 15,000 TL şeklinde düzenleme
yapılmaktadır. Bu şekilde maksat hâsıl olmaktadır. Ancak bu kayıt ileride şirkete ve şirket
mensuplarına sorun yaratabilir.
- Sermayesiz şirket kurulabilir mi?
Evet. Sermayesiz şirket olur. Şirketler yasasına göre Güvence ile sınırlı sorumlu şirketler
kurulabilir.
- Güvence ile sorumlu şirket nasıl olur?
Şirketin “Güvence ile sınırlı” olması halinde tasfiye halinde, ana sözleşmeye göre şirket
aktiflerine katkıda bulunmayı taahhüt edilen miktarla sınırlıdır.
- “Güvence ile sınırlı” bir şirkettin aktiflerine bulunulacak katkı nasıl hesaplanır?
Şirketin, bir üyesinin, üyeliğinin devam etmekte olduğu sırada veya ayrıldıktan
sonra bir yıl içinde, tasfiye edilmesi halinde; şirketten ayrılmadan önce şirketin edindiği
borçlarla, yüklendiği yükümlülüklerin, tasfiye masraflarının, harcamaların ödenmesi için
gerekecek belirli bir miktar olarak belirtilmesi ve ana sözleşmede yer alması gerekir.
- Ana sözleşme nedir?
Ana sözleşme şirketlerin anayasası gibidir. Şirketler, Ana sözleşmeye göre hareket ederler.
Ana sözleşmede olmayan işleri yapamazlar. Ana sözleşme yetki vermediği takdirde
şirketler, borç para alamazlar. Ana sözleşmeler, günümüzde kopyala-çoğalt yöntemiyle
hazırlanmaktadır. Neredeyse şirketlerin yüzde sekseninin, Ana sözleşmeleri benzer
durumdadır. Ana sözleşmelerin yetersizliği, ilerleyen zamanda ortaya çıkmaktadır.
- Ana sözleşmede neler belirtilmelidir?
– Son kelimesi limited olması kaydıyla adı;
– amaçları;
– üyelerinin sorumluluğunun (paylarla veya güvence ile )sınırlı olduğu;
– pay sermayesi miktarı ve paylara bölüşümü;
-her kurucu üyenin aldığı pay sayısı,
belirtilmelidir.
- 9. Ana sözleşmede değişiklik yapılabilir mi? (Md. 6)
Şirketler yasasında açıkça belirtilen durumlar haricinde ana sözleşme değiştirilemez.
- Ana sözleşmede değişiklik nasıl yapılabilir? (Md. 7)
İmzalanan ana sözleşmenin, şirketin iş yapmasında yetersiz kalması halinde ana
sözleşmede değişiklik yapılabilir. Şirket yedinci madde kurallarına bağlı kalmak koşulu
ile aşağıda belirtilen işleri yapabilmek için ana sözleşmesini değiştirebilir.
– İşi daha ekonomik ve etkin yapabilmek;
– Esas amacını yeni veya geliştirilmiş yollardan gerçekleştirmek;
– Faaliyet alanını genişletmek veya değiştirmek;
– Amaçlardan herhangi birini kısıtlamak veya terk etmek,
– Şirketin tümünü veya bir kısmını satmak veya elden çıkarmak;
– Başka şirket veya şahıslarla birleşmek;
Değişiklik için mahkemeye istida yapılması gerekir. İstida onaylanmadıkça, değişiklik
geçerli olmaz.
- Değişiklik için mahkeme nasıl tatmin edilmelidir?
Mahkeme istidayı onaylamadan önce aşağıdaki hususlarda tatmin edilmelidir.
Şirket hissedarlarına, tahvil sahiplerine, değişiklik sonucu menfaatleri etkilenecek
her hangi bir kişi veya kişilere (değişiklik hususunda ) yeterli bildirimde bulunulmuş
olacak;
Mahkemeye itirazda bulunan ve/veya itiraz hakkı olan alacaklının, değişikliğe rızası
alınmış olacak veya borç veya talebi ödenmiş veya teminat altına alınmış olacak,
Halk arasında yaygın kanı, en kolay dolandırma yönteminin “şirket kurmak” olduğu
sanılır. Maalesef gerçekler öyle değildir.
- Ana sözleşmenin değiştirilmesi için mahkemeden emir alındıktan sonra ne
yapılmalıdır?
Değişikliği onaylayan mahkeme emri ve değiştirilmiş ana sözleşmenin matbu bir sureti
(emrin alındığı tarihten ) on beş gün içinde şirketler mukayyidine teslim edilmelidir.
Mukayyit, kendisine teslim sureti tescil eder ve imzası ile tasdik eder.
Bu şekilde değiştirilmiş ana sözleşme yürürlüğe girer.
- Şirket yönetimi için Ana sözleşmeden başka yazılı dokümana gereksinim var mı?
(Md.8)
Evet vardır. Paylarla sınırlı bir şirket için ana sözleşme ile birlikte tüzük de yürürlükte
olur. Şirket tüzüğü şirket için kurallar içerir. Ana sözleşmeye iştirak eden ve ana
sözleşmeyi imzalayan her kes tüzüğü de imzalar. İmzalar, en az bir şahit tarafından
imzalanmak suretiyle tasdik edilir.
- Şirket Tüzüğü neler içermelidir?
Bu hususta Şirketler Yasası’nın Birinci Cetvelinin A Tablosunda geniş bilgi mevcuttur.
Ancak tüzükte mevcut olması gerekenler kısaca aşağıda belirtilmiştir.
– Sermaye payları, paylarla ilgili intikal ve değişiklikler,
– Genel Kurul toplantıları ve genel kurul işlemleri;
– Üyelerin oyları, bunlarla ilgili işlemler;
– Direktörler, direktörlerin yetki ve görevleri;
– Direktörlük vasfının kaybolması;
– Hesaplar ve denetim
– Tasfiye, tazminat işlemleri,
– Özel bir şirketin yönetimi;
- Şirket Tüzüğünün şekli nasıl olmalıdır?
Şirket tüzüğü;
– Matbu olacak
– Paragraflar sıra ile sayılandırılmış olacak;
– Sözleşme imiş gibi pullanacak,
– Her kurucu üye tarafından imzalanacak;
– İmzalar bir tanık tarafından imza ile tasdik edilecek.
Şirket Ana sözleşmesi ve tüzüğünün Bilgisayarda olması yeterli değildir. Matbu ve
basılı olacaktır. Halk dilinde ille de kâğıt üzerinde olacaktır.
- Şirket tüzüğünü değiştirebilir mi? (Md. 12)
Şirketler Yasasına ve ana sözleşmeye bağlı kalınması koşulu ile tüzük değişikliği veya
tüzüğe ilave yapılabilir. Yapılan değişiklik başlangıçtan tüzükte varmış gibi geçerli olur
- Tanzim edilen şirket tüzüğü ile ana sözleşmenin tescilini nasıl yapılır?
Hazırlanan ana sözleşme ve tüzük mukayyide teslim edilir. Mukayyit kendisine teslim
edilen ana sözleşme ve tüzüğü alıkoyar ve tescil eder.
Ancak sermayesi on beş bin Türk Lirası’nın altında bulunan herhangi bir şirket
Tescil edilemez. Bir başka deyişle sermayesi on beş bin liradan az olan şirket kurulamaz.
- Ana sözleşmenin tescilinin ortaklara etkisi nedir?
Ana sözleşmede belirtilen kişilerle sonradan üye olacak kişiler ana sözleşmede belirtilen
isim altında tüzel kişiliğe sahip olurlar ve tüzel bir kişinin yapabileceği işleri tüzel kişilik
altında yapabilirler. Sürekli bir halefleri ve mühürleri olur.
- Şirket taşınmaz mal sahibi olabilir mi? ( Md.16)
Evet, şirket Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin herhangi bir yerinde mal sahibi olabilir.
Sanat, bilim, din, hayır işleri amaçlı kurulmuş bir şirket ise Bakanlar Kurulunun
izni olmadan altı dönümden çok arazi sahibi olamaz. Ancak Bakanlar Kurulu, koymayı
uygun gördüğü şartlarda, uygun göreceği miktarın alınmasına izin verebilir. Bu şartlar
üyesine kazanç sağlaması amacı gütmeyen şirketler için de geçerlidir.
