Ekonominin 2023 Görünümü - Havadis Gazetesi | Kıbrıs Haber
Çarşamba, Şubat 1, 2023
EkonomiKöşe Yazarları

Ekonominin 2023 Görünümü

Yrd.Doç.Dr Erdem ÖNCÜ, erdem öncü,Yrd.Doç.Dr Erdem ÖNCÜ, erdem öncü,

Doç. Dr Erdem Öncü yazdı…

Çok yüksek bir enflasyon oranı ile geçirdiğimiz 2022 yılını tamamlamak üzereyiz. 2023 ekonomi görünümü öngörmek üzere geçmişte yüksek enflasyon ile karşılaştığımız 1994 dönemini hatırlamak faydalı olacaktır.


1994 yılında kötü makro ekonomik ortam (bugünkü durumla eşleştirilebilir) nedeniyle kamu açıklarının artması ve gerekli finansman için bilhassa 1994’ten sonra Merkez Bankası kısa vadeli avans yerine iç ve dış borca yönelmesi faizleri yükselten başka bir etken olmuştur (Süslü, 2001).

Turgut Özal’ın vefatı ardından yerine Süleyman Demirel’in seçilmesiyle Tansu Çiller de 1993 yılında başbakan oldu. Çiller, özellikle ekonomi ile ilgili tüm kamu kurumlarını kendi yönetimi altında şekillendirdi. O yıllarda görevdeki başbakan olan Çiller ekonomik çözümü faizin düşürülmesinde görmekteydi. 1994 yılında Tansu Çiller’in, kısa vadeli ekonomik amaçlarının başında faizlerin düşürülmesinin geldiğini açıklaması, finans ve finans dışı sermayenin çıkarlarının farklılaşmaya başladığının bir işareti olarak değerlendirilmektedir (Karahanoğulları, 2019).

 

Faizin düşürülmesi ve 1994 krizinin ardından Türkiye ekonomisi %6 ile Türkiye Cumhuriyet tarihinin en yüksek yıllık üretim kaybı oranını yakalamıştır. 1994 yılının ilk çeyreğinde Türk Lirası (TL) ABD doları karşısında %50’den fazla değer kaybetti, Merkez Bankası rezervlerinin yarısını kaybetti, faiz oranları fırladı ve enflasyon üç haneli seviyelere ulaştı. Daha sonra bir IMF Stand-By tarafından desteklenen bir istikrar programı 5 Nisan 1994’te başlatıldı (Celasun, 1998). Devalüasyon ile birlikte tekel ürünleri ve akaryakıt üzerinde vergiler yükseltilmiştir. Vergi gelirleri ortalaması 1994 yılı dahil %90 seviyesine ulaşmıştır. 1994 yılı 5 Nisan Kararlarının etkisi ve vergi gelirlerinde ek vergi uygulamaları nedeniyle artış oranı %90’a ulaşsa da 1995 yılı vergi gelirlerinde %37.92 gibi önemli bir düşüş gözlenmiştir. Yine bu dönemde vergi yükü %13.46, vergi kaçağı ise GSMH’nın %20.04’ü civarında gerçekleşmiştir (Armağan, 2007). 5 Nisan’da açıklanan kamu harcamalarının kısılması, bir seferlik servet vergisi ve KİT fiyatlarına zam getiren kararları finans sermeye yeterli görmemiş; faiz ve dolardaki artış devam etmiştir.

1994 yılında 3 haneli rakamlara ulaşan enflasyon oranı 1995 yılında azalarak %76 seviyesine gelmiştir. Tek haneli rakama düşmesi ise 10 yıl sürmüştür. Önümüzdeki süreçte 2022 yılında tekrar karşılaştığımız yüksek enflasyonun tek haneye düşüşünün süresini gözlemleyeceğiz.

Kaynakça

Armağan, R. (2007). Türkiye’de Gelir ve Kurumlar Vergisi Oranlarında İndirimin Vergi Gelirleri Üzerine Etkileri. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi12(3), 227-252.

Celasun, O. (1998). The 1994 Currency Crisis in Turkey. Available at SSRN 615008.

Karahanoğulları, Y. (2019). Türkiye’de Neoliberalizmin Kuruluş Süreci: 1980-1994. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi74(2), 429-464.

Süslü, B. (2001). Türkiye’de 1990 Sonrası İzlenen Faiz Politikası. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (3).

 

Tepki göster
Bayıldım
0
Bayıldım
Huzurlu
0
Huzurlu
Hahaha
0
Hahaha
Üzüldüm
1
Üzüldüm
Hayran Kaldım
2
Hayran Kaldım
Facia
0
Facia
Web tasarım ve geliştirme : Baba Bilgisayar