Köşe Yazarları

Açılamayan Çiçek – 2


AKEL’in yani Çalışan Halkın İlerici Partisi’nin kuruluşu
Yazan: Kiriyakos Cambazis
Çeviren: Bekir Azgın

[Bu yazı AKEL partisinin 90. kuruluş yıldönümü münasebetiyle 2016 yılında kaleme alınmış ve Politis’in internet gazetesinde yayınlanmıştır. Yazıya daha sonra ufak tefek eklemeler yapılmıştır. Kıbrıslı Türkler için yararlı bilgiler içerdiğini sanıyorum.-BA]

Kıbrıs Komünist Partisi’ne (KKP) üye olmayan F. Kiriyakidis, Yiorğios Vasiliadis ve daha başka politikacılar, AKEL’i kurmaya karar verirler. Kurucular arasında bulunan ve önce “Kipriakos Tibos” (Kıbıs Basını) sonra da “Elefteros Tibos” (Özgür Basın) gazetelerini çıkaran Talis
Papadopulos ile Lisandros Tsimillis, demokratik halkçı bir partinin kurulmasını bir süreden beri savunuyorlardı. KKP genel sekreteri Pludis Servas ve başka bazı parti üyeleri de kuruluş çabalarına katılmışlardı. Servas’ın yazdıklarına bakılırsa AKEL yönetiminin çoğunluğunu komünist
olmayan politikacılar oluşturmuştu. Kuruluşundan sonraki sürecin ilk etaplarında AKEL’i komünist olarak vasıflandırmak mümkün değildi.

AKEL’in KKP’nin yerini aldığı görüşü, kanımca, yanlıştır. Gerek pratikte gerekse özünde iki parti arasında bir haleflik seleflik durumu söz konusu değildi. Yeni kurulan partide egemen olan yöneliş Enosis idi. AKEL’in kuruluşunda komünistler yer almıştı ama parti komünistler tarafından kurulmamıştı.

AKEL, KKP’de bulunmayan özelliklere sahip çok sesli, çok sınıflı yeni bir partiydi. Zamanına göre öncü ve yenilikçi bir partiydi ama kurulduğu andan itibaren Enosisçiydi. Çoğunlukla yeni yeni oluşmaya başlayan orta sınıf zümrelerini, özellikle de Britanya ve Atina’da tahsil görmüş olanaydın eliti temsil ediyordu.

AKEL liderliğinin KKP’nin kuruluş tarhini niye gaspederek partilerini onun selefi olarak takdim ettiklerini ancak o yöneticilerin kendileri izah edebilir. Kanımca parti liderliği AKEL’in kuruluş kurultayını öne çıkararak partinin komünist olmayan insanlar tarafından kurulduğu gerçeğiüzerinde fazla durmak istemiyorlar. AKEL’in gerçek kuruluş yıldönümünün kutlanmaması buna karşılık onun yerine KKP’nin kuruluş yıldönümünün kutlanması bir rastlantı değildir.

AKEL’in ilk başkanı Yiorğios Vasiliadis idi. (Aynı Vasiliadis, kritik 1970- 1974 yıllarında Enosisçi grupların oluşturduğu ESEA’nın başkanlığını yapıyordu.) KKP’nin Genel Sekreteri Pl. Servas, AKEL’in geçici Yönetim Kurulu üyesi idi ancak burada KKP’nin temsilcisi olarak değil, bir birey olarak bulunuyordu. AKEL, saf bir Kıbrıslı Rum partisiydi. Kuruluş kurultayında herhangi bir Kıbrıslı Türk’ün bulunduğu yönünde bir bilgi yoktur. Hatta kuruluşundan sonra da epey zaman Kıbrıslı Türkler partiye katılmadı. Bunun olmasına imkân yoktu çünkü AKEL Kıbrıs’ın Yunanistan’a bağlanmasını savunan aşırı Enosisçi bir partiydi.

Bildiğimiz kadarıyla KKP’de de kıbrıslı Türk bulunmuyordu. Kanımca bu
olgu, kısıtlı bir zaman meselesinden kaynaklanıyordu. KKP’ye açılmak için zaman tanınmadı. Parti, açılmasına fırsat verilmeyen bir çiçekti. Yarı yasadışı koşullarda kuruldu, beş yıl faaliyette bulunduktan sonra tamamen yasaklandı. Kıbrıs’ın bağımsızlığını savunması ve Enosis’e
karşı çıkmış olması, Kıbrıslı Türkleri yanına çekebilirdi. Kıbrıs’ın bağısızlığı konusundaki görüşleri bunun için uygun bir zemin oluşturuyordu.

Kısa bir süre için 1943 yılına kadar, her iki parti de mevcudiyetlerini sürdürmeye devam etti. Bu zaman zarfında AKEL’in başkanı Y. Vasiliadis yargıçlığa atanır ve bu nedenle başkanlığı bırakır ve partiden ayrılır. İyi eğitimli ve politik şahsiyeti güçlü olan ayrıca çok çalışkan biri olan Pl. Servas, başkanlığı devralır. Ancak KKP temsilcisi olarak değil de bir birey olarak bunu yapar. Burada şunu vurgulamak gerekir ki AKEL liderliği, 1960’ların sonuna kadar KKP’ye karşı mesafeli duruyordu. Başlıca şu iki nedenle politikalarını KKP’den uzak tutuyorlardı: a) KKP, ateist bir partiydi ve dine karşı mücadele yürütüyordu. b) KKP, Enosis’i desteklemiyordu.

1943 yılında KKP lağvedildi. Görüşlerini benimseyenler AKEL partisine katıldılar. Ne var ki AKEL’in KKP’nin yerine geçtiğini savunmamız mümkün değil. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra, safha safha gelişen ve özellikle komünist olmayanların partiden ayrılmasıyla birlikte1940’ların sonlarında AKEL’in ideolojisi billurlaşır. Burada belirtmem gerekir ki 1948 yılında bazı yeni partilerin ortaya çıktığı görülür. Meselâ, Larnakalı Kostas Şagallis ve Lefkoşalı Talis Papadopulos önderliğinde Sosyalist Parti kurulur ki “Elefteros Tibos” (Özgür Basın) gazetesi bu partinin yayın organı olur. Yiorğios Himaridis başkanlığında Troçkist Parti kurulur. Yayın organları “Erğadis” (İşçi) gazetesiydi. Bu parti 4. Enternasyonal’i destekliyor; J. Stalin yönetimini eleştiriyor ve onu kınıyordu.

Vurgulamak gerekir ki üyelerin bir kısmı KKP’nin lağvedilmesine katılmamış, buna karşı çıkmıştı. Sözlü ifadelere bakılırsa, kongre üyelerinin çoğunluğu lağvedilme kararına karşı çıkmıştı. Buna eşzamanlı olarak, Adam Adamantos başkanlığında “10 Akil Adam” grubu oluşturuldu. Bu grup KKP ve AKEL yönetimlerinden KKP’nin lağvedilmemesini, buna paralel olarak AKEL yönetiminin kendilerine verilmesini istediler. Bu sayede AKEL kitlesel liberal bir parti olarak  mevcudiyetini sürdürecekti. Bu öneri reddedildi.

XXXXX
Gelen hafta: İşin Özüne Dair: AKEL, KKP’ye karşı


Etiketler

Benzer Haberler

Başa dön tuşu
Kapalı