UNESCO 1996’dan beri 23 Nisan’da 100 ülkede milyonlarca insanın katılımıyla ‘Dünya Kitap ve Telif Hakları’ gününü kutluyor. 1995’te Barselona’da toplanan Dünya Yayıncılar Birliği Kongresi, 23 Nisan gününün ‘Dünya Kitap Günü’ olarak kutlanmasını kararlaştırdı. Yine aynı yıl 23 Nisan ‘Dünya Kitap Günü’ olarak kabul edildi. 23 Nisan’ın seçilmesinde ise Cervantes, Shakespeare, Vega Nabokov gibi bir çok ünlü yazarın doğum ya da ölüm yılı olmasıdır. 23 Nisan’ın seçilmesi daha önceleri İspanya, Katalonya’daki kitapçıların bu tarihi seçmeleriydi. Orjinal fikir ise Valensiya’lı yazar Vicente Clavel Andres’in 23 Nisan günü ölen Miguel de Cervantesi onurlandırmasıdır*.
23 Nisan ‘Dünya Kitap ve Telif Hakları’ gününün amacı; kitap okuma ve kitap alışkanlığının önemini dünya çapında gündeme getirmek, kitap okumayı özendirmek, yayım ve yayım hakkına, düşünce ve ifade özgürlüğüne saygıyı teşvik etmek; kitabın uluslar arası kültür alış-verişini sağlayan, karşılıklı anlayış ve hoşgörüyü geliştiren niteliğiyle de dünya barışına hizmet etmektir**. Telif Hakkı nedeniyle de korsan kitap ve diğer görsel basılı materyaller, cd, vcd gibi araçların kaçak olarak basılıp satılmasının önüne geçmek amaçlanmaktadır.
İngiltere ve İrlanda, Dünya Kitap Günü’nü 23 Nisan’ın Easter tatili ve National Saint's Günü’ne denk gelmesi nedeniyle Mart ayının ilk perşembesi kutlar. 2016’da bu tarih 3 Mart’a denk geldi. Anlamlı etkinlikler düzenlenmektedir. Amaç da kendi kitaplarını kendilerinin satın alması yoluyla öğrencileri kitap ve okumaya özendirmektir.
Bu amaçla 18 yaş altı tüm okullara ‘Kitap Jetonları’ ve ‘Dünya Kitap Günü Kaynak Paketleri’ gönderilir. Her çocuğa 1 Stg tutarında jetonlar gönderilir. Okulöncesinden 18 yaşa kadar satın alabilecekleri ve her yıl yeniden düzenlenen ve her yaş için toplam 10 tane kitap veya sesli kitap setinden, istediği bir tanesini alma fırsatı verilir. Bu amaçla bir de web sitesi aracılığıyla öğrencilere rehberlik hizmetleri sunulur.
Peki buralarda neler yapılır? Kitap, kitap okuma, okumayı sevme ve Dünya Kitap Günü için. Ne yazık ki iç açıcı kayda değer bir etkinlik yapılmıyor. Eğitim Bakanlığı ne yazık ki 2015-2016 öğretim yılı Akademik Takvimi’ne ‘Dünya Kitap Günü’nü almadı bile***. Ama sınıfsal farklılık yaratan, fırsat eşitliğini ayaklar altına alan, aileleri parasal olarak sömüren dershaneleri yaratan ve çocukları yarış atı gibi yarıştıran Kolej Giriş Sınavları koyu harflerle yer almış.
KKTC’deki bazı özel okullar İngiltere ve İrlanda gibi 3 Mart Perşembe günü Dünya Kitap Günü’nü kutluyor. Bu amaçla öğrencilerin velileri okullara gidip çocukları ile birlikte kitap okuyacaklar. Daha sonra kitap kahramanlarının davranışlarını, farklı ve yaratıcı olarak yeniden ve istedikleri gibi sergileyecekler.
3 Mart günü çocuklar okula kendi sevdikleri kitap kahramanlarının köstümleri ile gidecekler. Kostümleri kendileri hazırlayabilecekler ancak işin kolayı da var; satın almak. Kostüm çılgınlığı da başladı. KKTC’de kostüm bulamayan aileler Rum tarafına akın ettiler. Değişik kahramanların kostümleri örneğin Peter Pan, Alis Harikalar Diyarında, Willy Wonka, Kırmızı Başlıklı Kız, Gryffindor Harry Poter vs yok satıyor. 3 Mart günü hem kitap okunacak, hem de öğrenciler kendi sevdikleri kitap kahramanlarının kostümleriyle okullarında olacaklar. Bir şölen havasında Dünya Kitap Günü kutlanacak.
Olayın artıları kitap ve okuma alışkanlığı kazandırmak adına çok. Ancak KKTC kültürünün kendisi bunun neresinde yer alacak? Kıbrıslıtürklerin kültüründeki masallarının, hikaye kitaplarındaki kahramanlarının ve edebiyatının tanıtılmasına katkısı ne olacak? Özel okullardaki çocuklar kendi kültürleriyle nasıl buluşacak? Bu soruların yanıtları da dezavantaj gibi durmakta.
Bakanlık çok anlamlı ve özel bir gün olan Dünya Kitap Günü’nü akademik takvime dahil etmeli. Ayrıca Kıbrıs Kültürü’nün de tanıtılması amacıyla harekete geçmeli. Öğrencilere masallarımız, hikayelerimiz, romanlarımız ve kahramanlarımız tanıtılmalı. Yerelden genele anlayışı ile kültürümüzün dünya kültürüyle barış ve dostluk bağlamında buluşması için ‘Dünya Kitap Günü’ gibi pek çok anlamlı ve önemli günü, artık dikkate alacak eğitim programları için harekete geçilmeli. Ancak ne yazık ki buralarda ‘su’ gibi eğitim programlarını da başkaları satın aldı. KKTC kendi eğitim programlarını hazırlayamıyor başkalarına devretti. Anlayacağınız ihaleyi başka odaklar kazandı; kültür de yerel eğitim programlarının elden gitmesiyle yok oluş sürecine girdi.
*https://en.wikipedia.org/wiki/World_Book_Day
**https://www.edebiyathaber.net/23-nisan-dunya-kitap-gunu-yaklasiyor/
***https://www.mebnet.net/sites/default/files/2015-2016ilkogretimCalismaTakvimi.pdf
