Bizim ekonomi yönetimimiz dualarla parasal birlik içinde olduğumuz Türkiye Cumhuriyeti’nde dezenflasyon sürecine girilmesini bununda bize yansımasını beklerler. Dünyanın en kötü , en yüksek enflasyon sıralamasında 3.sırada yer alanKuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti aynı zamanda dünyanın en pahalı ülkeler sıralamasında üst sıralarda yerini almaktadır. Dezenflasyon fiyatların düşmesi değil , fiyatlar genel seviyesindeki artışın yavaşlamasıdır. Yani örneklersek siz bir mesafeyi koşarak 1 saatte katediyorsanız ileride kötü bir parkura girileceğini bildiğimiz için, koşma süratimizi yavaş yavaş azaltırsınız. İşte budur dezenflasyon. Siz yine koşarsınız ama hızınız yavaşlar. Dezenflasyonda da fiyatlar genel düzeyi yine artar, ancak artış hızı yavaşlamıştır.
Hayat pahalılığı, kaynağını enflasyondan alır. Biz Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti olarak eğer reel olarak yükselen enflasyonun aşağı çekemez isek reel hayat pahalılığını da önleyemeyiz. Bizim ülkemizde oluşan hayat pahalılığı reelin dışında, sanal hayat pahalılığıdır. Kontrolsüzlüğün dışında güvensizliğin sonucunda ganimet ekonomi felsefesinde oluşan hayat pahalılığıdır. Ülkemizde yanlış ve sırf beceriksizliği örtmek için açılan bir tartışma ‘’ maaşlara yapılan artış döviz artış oranı üzerinde ve bu H.P. artışına sebebiyet veriyor’’ tartışması çok yanlış ve manipülatiftir. Oluşan enflasyon oranlarında ve artan piyasa fiyatlarında ödenen hayat pahalılığı artışları H.P ‘ye sebep değildir. HP. artışları insanların yaşam maliyetlerini obzerbe etmek için alım gücünü koruyabilmek gayesiyle yapılmaktadır ve doğrudur. Maaşlara yansıtılan hayat pahalılığı artışları ve ‘’ yükselen maaşlar’’ hayat pahalılığının bir sonucudur. Enflasyon sebep, maaşlara verilen HP artışları ihtiyaçtır, neticedir.
KKTC’de sistem dışı sermaye (para) kayıtlı dolaşansermayeden daha hızlı hareket ediyor. Hareketli olan bu yapı defacto nüfusun da sonucu mal ve hizmetlere olan talebi artırıyor. Bunun sonucunda da yetersiz kalan arz sonucu fiyatlar olması gerekenden çok artıyor. Yüksek kiralar ,tedarikçi şirketlerin de maliyetleri, artan risk primi, artan siyasi güvensizlik ve maliye politikalarından dolayı yüksek. Bunun sonucu yüksek enflasyon ve hayat pahalılığı.
Enflasyon zulümdür. 2023 yılında İngiltere’de yapılan bir araştırma sonucunda enflasyonun artış hızı sonucu hayat pahalılığının artmasının 70 yaş üstü insanların yaşam süresini kısalttığını ortaya koydu. İngiltere’de 2025 yılı H.P.%2,5 ‘dir. Araştırmada çıkan değer bir sonuç; yoksullar ile zenginler arasında oluşan riskin, yoksullar aleyhine dört kat fazla olduğudur.
Bizde fiyatlar ekonomik temelde koptu. Fiyatların yüksekliği kendini besleyen bir sürece dönüştü. Yani balon oluştu. Bundan dolayı da insanlar fiyatların sürekli yükseleceğine inanır hale geldi. Bu beklenti fiyatları daha da yukarı iter.
KKTC’de yükselen fiyatlar da maliyetlerin etkisi çok yüksek ama sadece bu mu ? Hayır. Tüketicilerin davranışları da fiyatlamada etkili oluyor. Ekonomide beklentiler en az maliyetler kadar belirleyicidir. Eğer işletmeler müşterilerin fiyat artışlarını kabulleneceğini düşünüyorsa fiyatlama ona göre yapılır. Bizdeki durum budur. Her ne kadar alışlar Güney Kıbrıs’a yöneldiyse de Kuzey Kıbrıs ‘da alış yapan GüneyKıbrıs’a gidemeyen nüfus oldukça fazladır.Dolayısıyla ticari potansiyel çok yüksek.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde fiyatlarda oluşan balonne olacak? Normalde böyle durumlarda balonlar patlar. Pekibizde de öyle olacak mı? Enflasyon düşse bile hayat pahalılığı ortadan kalkmayacak. Enflasyonumuzun düşmesi önemli tabi ki ama enflasyonumuzun hangi fiyat düzeyinde düşüş göstereceği daha da önemli. Cebimizden mal ve hizmetler için çıkan paraya bakmamız lazım.
Burada şunu belirtmem gerek ; enflasyon düşse de hayat pahalılığını hissedersiniz bunu hissetmemek için gelir düzeyinizin de artması lazım.
Dolayısıyla gerek kamu çalışanına, gerekse asgari ücretli insanımızın H.P. maaşları üzerinden yapılan spekülatiftartışmalarda hepimizin bu yanlışı görmesi ve meseleyi doğru okumamız gerekiyor.
