Aylık enflasyon oranı %50 açtığı zaman buna hiperenflasyon diyoruz. 1990’lı yıllarda Brezilya’da enflasyon aylık %80’e çıkmış çok şükür biz daha oralarda değiliz. 1990’lı yıllarda enflasyon hastası olan Brezilya’da bugünkü enflasyon Ekim 2024 itibari ile %4.76 düzeyinde. Brezilya enflasyondan nasıl kurtuldu? Bu ilginç deneyimi sizinle paylaşmak istedim.
Şunu belirtmekte fayda mülahaza ediyorum. Enflasyon ile pahalılık aynı şey değil. Brezilya’nın nüfusu 230 milyon ve cinayeti ile hukuksuzluğu bol bir ülke. Bunun yanında cari fazla veren 450 milyon dolar rezervi olan bir ülke. Bu iki unsur sayesinde de fiyat istikrarını sağlayabiliyor.
Bu kısa bilgilerden sonra Brezilya’nın enflasyondan nasıl kurtulduğuna bakalım. Öğrencilik yıllarından belli birlikte olan ve içkiyi çok seven dört iktisatçı arkadaşı zamanın maliye bakanı (1992’de) çağırır ve kendisinin ekonomi bakanlığına atandığını fakat iktisattan hiç anlamadığını bu dörtlü kişilerin başarılı çalışmalarını takip edip bunlardan başkente gelip enflasyon belasından kurtulmanın çalışmalarını yapmalarını ister. Ekibin sözcüsü Bacha bu davete çok sevinir çünkü enflasyon konusunda çalışmaları vardır. Yapılan teklifi derhal kabul eder. Bu dörtlü arkadaşın tezi şudur bir tesbitle yola çıkılıyor; Öncelikle Brezilya’nın ulusal parası olan Cruzeiro’ya halkın güveni kalmamıştır.
Herkes bu paradan kaçmaktadır. Herkes maaşını aldıktan sonra aylık alışverişini aynı gün yaparak gelecek olan zamlardan kendilerini korumaya çalışıyorlar. Maaştan arta kalan ufak bir meblağı da Dolar yapıp yastık altına koyuorlar.
Otomobil en karlı yatırım oldu. Bu gün alınan otomobil bir ay sonra %80 daha pahalıya satılabiliyor.
Halkın güvenebileceği satın alma gücünü kaybetmeyen yeni bir para birimi yaratmak lazım ve 1994 yılında tamamen sanal bir para birimi yürürlülüğe konur. Bu sanal para birimi tamamen Amerikan dolarına birebir endekslenmiştir. Bütün fiyatlar, kiralar, ücretler her şey belli bir ayarlamadan sonra yeni para birimi olan URV (gerçek değer birimi) olarak dondurulur. Tasarruflarda ve tüm banka hesapları URV olarak değiştirilir. Ancak tüm alışverişler ve fiili ödemeler Cruzeiro ile yapılmakta. Fakat enflasyon yine devam etmektedir.
Durum böyle olunca halk ulusal paranın URV olmasını ister ve real’e geçilir. Bundan sonra enflasyon yıllık %4 civarında olur. Bu projenin can alıcı noktası Brezilya’da cari açık yoktu. Bütçe fazla veriliyordu dış ticaret dengesi de ihracattan yana fazla veriyordu. Brezilya’nın başarısı burada yatıyor.
