2021 yılını bitiriyoruz. 2022 yılına girmeye iki ay kaldı. Bakıyoruz hala Türkiye’de banka mevduatlarının yarıdan fazlası yabancı para cinsinden. Demek ki Türk İnsanı kendi milli parasına güvenmiyor ki birikimlerini yabancı para cinsine çevirmiş yani Türk lirası tasarruf aracı olmaktan çıkmış Türk insanı için.
Türk lirasına güveni temin edecek siyasal, sosyal ve ekonomik tedbirler almak gerekir. Bu iş emirle ve azarla olmaz. Önemli olan Türk insanının gönül rahatlığı içinde kendi parasına güvenini yaratacak tedbirleri bulmak. Bu tedbirler yıllar geçti bir türlü bulunamadı.
Millet Türk lirasını riskli para gördüğü için yabancı parayı tercih ediyor. Millet CDS (kredi iflas riski) primlerine bakıp hesabını yapar ve yabancı parada kalır. Hatta negatif faize gider ama Türk lirasında kalmaz ne olacağı belli değil çünkü neden? Türkiye’nin CDS primleri G-20 ülkeleri ile karşılaştırıldığında çok yüksek.
Kredi Risk Primi Neden Artar?
Kredi risk primleri yalnızca ekonomik göstergelerle değil aynı zamanda sosyal, siyasi ve uluslararası ilişkileri göstergeleriyle de incelenir. Bu göstergeler ülkelerin güvenirliliği, itibari ve gelecekteki risklerle ilgilidir. Kısacası şu an ekonomimiz iyi olsa bile gelecekle ilgili kaygılar varsa CDS primimiz yine etkilenir. Eğer ekonomisi dış politikası ve sosyal düzeni istikrarlı bir şekilde seyrediyorsa o ülkenin kredi risk primi de düşüktür.
Yüksek riskli her ihtimalin sigorta primi yüksektir.
CDS primi ülkelerin risklerini ihtiva eder. Bir ülkenin parasını tasarruf aracı olarak gören yatırımcılar paranın geri dönmeme riskine karşı sigorta satın alıyorlar. İşte CDS primi her bir ülke için ödenmesi gereken risk primini gösteren bir enstrümandır. Yani bir göstergedir. Nasıl ki otomobilinizi sigortalarken kullanıcın son yıllarda ne kadar kaza yaptığına bakılır veya hayat sigortası yaparken yaşınıza bakılır ve riski hesaplanıp ödenmesi gereken sigorta primi ona göre ödenir. Ülkelerinde CDS primlerini de bir nevi ilgili ülkenin ekonomi yönetimlerinin tökezleme ihtimalini bize göstermektedir. Yani yüksek CDS primi yüksek borçlanma maliyetidir. Yani kötü araç sürücüsünün nasıl ki araba sigorta primi yüksektir. Kötü ekonomi yönetiminin de CDS pirimi yüksek olur. Kötü ekonomi yönetimi kötü araba kullanan şoförle aynıdır.
G20 ülkelerinin CDS primlerine baktığımızda Türkiye’nin CDS priminin Arjantin ve Venezüella’nın dışında en yüksek ülkeler arasında olduğunu görüyoruz. Özellikle 2018 yılından sonra sürekli yükseklede yer alan Türkiye’nin CDS primi bugün itibariyle 481,48’dir. Türkiye o kadar güvensiz bir ortam yarattı ki Malezya’yı, Brezilya’yı bile gerilerde bıraktı. Brezilya’da yolsuzluk soruşturmaları, siyasi çalkantılar yaşanmasına rağmen geçtiğimiz yıl CDS primini etkilemedi. Fakat Türkiye böyle mi? Ufak bir çalkantı bile CDS priminin yukarılara çıkmasına yeter. Demek ki sorun şuan da yapılanları yeni yapılan ekonomik, sosyal ve siyasal hataları yapmamak.
