1’İ GEÇİCİ 24 MADDE: Meclis Genel Kurulu’nda tarihi bir karar ile oy birliğiyle geçen Anayasa Değişikliğine İlişkin Yasa Önerisi 24 maddeden oluşuyor. 24 maddenin yarısında UBP ve DP’nin itirazları ile bazı konular paket dışı bırakıldı. Önerinin bütününün yarın Meclis’ten geçip Cumhurbaşkanı’na gönderilmesi bekleniyor
MUTABAKAT SAĞLANAMAYAN KONULAR: Meclis’te Anayasa değişikliğine oy birliği bazı maddeleri de değişiklik kapsamının dışında bıraktı. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının KKTC mahkemelerince dikkate alınması, Meclis Genel Kurulu’nun 17 vekille toplanması, azınlık hakları ve vicdani ret paket dışı kalırken, çevre konusunda bir takıp sadeleştirmeye gidildi
ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ ÖNERİSİNDE GÖZE ÇARPAN BAZI ÖNEMLİ MADDELER:
– Suça itilen çocuklar tarafından işlenen suçlarla ilgili davalara, çocuk mahkemeleri bakacak.
– Çocuklar cezalarını özel çocuk ceza infaz kurumlarında çekecek.
– Milletvekillerinin servet beyanı zorunlu oldu. Milletvekilleri kendilerinin, eşlerinin ve velayetleri altındaki çocuklarının servet beyanlarını vermedikçe Meclis’te ant içemeyecek.
– Kamuda çalışanların siyasete katılımı serbestleşecek.
– Ombudsman Meclis Genel Kurulu tarafından seçilecek ve Cumhurbaşkanı tarafından onaylayacak.
– Yerel yönetim organlarının belediyeyi zarara uğratması halinde Sayıştay ve Başsavcılığın başvurusuyla Yüksek İdare Mahkemesi’nce görevine son verilebilecek.
– YÖDAK anayasal bir kurum olarak çalışmalarını sürdürecek.
– Sayıştay’ın yetkileri genişletilecek.
– Vatandaşlar yetkili her makama yazı ile dilekçe hakkına sahip olacak.
Bertuğ TOPAL
Anayasa Değişikliklerine İlişkin Yasa Önerisi mevcut Anayasa’da 19 maddede değişiklik ve 4 yeni madde ile Cumhurbaşkanı Eroğlu’na sunulacak. Anayasa Değişikliklerine İlişkin Yasa Önerisi’nin önceki gün oy birliği ile Meclis Genel Kurulu’ndan geçmesinin ardından Anayasa değişikliğinin neler içerdiği halk tarafından merak konusu oldu. Önerinin bütünü yarın Meclis Genel Kurulu’nda 34 “kabul” arayacak.
Çocuk mahkemeleri kurulacak
Anayasa’nın 35 A maddesinde yapılan düzenleme ile Çocuk hakları fıkralarında sadeleştirmeye gidildi. Çocuk hakları konusunda ilk Anayasa değişikliği paketinde yer alan ancak daha sonra Ulusal Birlik Partisi ve Demokrat Parti’nin itirazı sonucu çocuklara cinsel kimlik din ve mezhep özgürlüğü sağlayan fıkra paketten çıkarıldı. Öte yandan Meclis’ten geçen Anayasa paketine “Çocuk Hakları Sözleşmesi ve çocuk haklarını düzenleyen diğer uluslararası sözleşmeler ışığında özel olarak korunurlar ve tüm insan haklarından, hiçbir ayrım gözetilmeksizin yararlandırılırlar. Suça itilen çocuklar tarafından işlenen suçlarla ilgili davalara, bu konuda uzman yargıçlardan oluşan ve çocuk hakları ve çocuk psikolojisi alanında uzman olan kişilerin uzmanlıklarından yararlanan, yasayla düzenlenen çocuk mahkemelerinde bakılır. Çocuklar bu davalarda avukat yardımından yararlandırılırlar. Mahkeme kararıyla hapis cezası alan suça itilen çocuklar, cezalarını, kuruluşu çocukların ihtiyaçları dikkate alınarak yasayla düzenlenen, rehabilitasyon amaçlı, özel çocuk ceza infaz kurumlarında çekerler” maddeleri eklendi.
YÖDAK anayasal kurum
Anayasa değişikliğiyle YÖDAK anayasal zemine oturtuldu. Yeni Anayasa paketine göre YÖDAK anayasal bir kurum olarak çalışmalarını sürdürecek.
Değişiklikte “YÖDAK başkan ve üyeleri hakkındaki disiplin işlemleri, Yüksek Adliye Kurulu tarafından, Yüksek Mahkeme üyelerinin tabi olduğu esas ve usullere bağlı olarak yapılır. YÖDAK’ın kuruluşu, işleyişi, personelin nitelikleri, atanmaları, meslekte ilerlemeleri, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri, disiplin kuralları ve diğer özlük işleri yasayla düzenlenir. YÖDAK’a, üniversitelerin akademik, idari, mali ve eğitsel özerkliğini ihlal edecek yetkiler verilemez ve YÖDAK, yetkilerini bu yönde kullanamaz” cümleleri kullanıldı.
Dokunulmazlık kapsamı daraltıldı
Anayasa değişikliğine göre milletvekilleri, Cumhuriyet Meclisi çalışmalarındaki oy ve sözlerinden, bunları dışarıda tekrarlamaktan ve açığa vurmaktan sorumlu tutulamayacak. Milletvekillerinin dokunulmazlıkları devam ederken beş yıl veya daha çok hapis cezası gerektiren durumlarda dokunulmazlık kuralı işlemeyecek. Eski Anayasa’da cezai uygulama vekillik dönemi sonuna bırakılıyordu.
Servet beyanı YSK’ya
Anayasa’ya giren bir diğer yeni madde ise milletvekillerinin servet beyanı zorunluluğu oldu. Yeni maddeye göre milletvekilleri kendilerinin, eşlerinin ve velayetleri altındaki çocuklarının servet beyanlarını vermedikçe Meclis’te ant içemeyecek.
Servet beyanı maddesi de UBP ve DP’nin itirazına uğrayarak birtakım değişikliğe maruz kaldı. Değişikliğe göre servet beyanları kamuoyunun bilgisine getirilmeyecek. Servet beyanları yeni Anayasa maddesine göre Yüksek Seçim Kurulu’na yapılacak.
Memura siyaset yasağı kalktı
Anayasa değişikliğine göre kamuda çalışanların siyasete katılımı “yasa ile” belirlenecek. Değişikliğe göre siyasi partilere üye olamayacak kişiler şöyle belirtildi: Yargıçlar, savcılar, silahlı kuvvetler mensupları, polis mensupları, Sayıştay başkanı, üyeleri ve denetçileri, Yüksek Yönetim Denetçisi (Ombudsman), Ombudsman Dairesi Müdürü ve denetçileri ve on sekiz yaşından küçükler.
Yasayla kamu görevlilerine siyasal partilerin yürütme ve yönetim organlarında görev yapma hakkı ise ancak ödeneksiz izne ayrılma koşuluyla verilecek.
Sayıştay’ın yetkileri genişletildi
Sayıştay konusunda yeni anayasaya detaylı düzenlemeler de konuldu. Yeni anayasada Sayıştay’ın yetkilerinin genişletecek bazı düzenlemeler yapıldı.
Öten yandan Anayasa değişikliğinde yargıda da ciddi düzenlemeler yapıldı. Yargıç sayısının artırılması bunlardan biri olarak gösterildi. Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru hakkının da önü de açıldı.
Ombudsman’ı Meclis seçecek
Yeni Anayasa değişikliği, Ombudsman seçimine de düzenleme getirdi. Buna göre Ombudsman Meclis Genel Kurulu tarafından seçilecek ve Cumhurbaşkanı tarafından onaylayacak. Şu an yürürlükte olan Anayasa’ya göre Ombudsmanı Cumhurbaşkanı belirler, Meclis onaylardı.
Belediye başkanları görevden alınabilecek
Yerel yönetim organlarının belediyeyi zarara uğratması halinde ki anayasa değişikliğinde bu zarar yıllık bütçesinin en az onda biri oranında ön görülüyor, Sayıştay ve Başsavcılığın başvurusuyla Yüksek İdare Mahkemesi’nce görevine son verilebilecek. Yüksek İdare Mahkemesi yargılama süresince, yerel yönetimin seçilmiş organına (başkan ve meclis üyeleri) en fazla 3 ay görevden el çektirebilecek.
Vatandaşa dilekçe hakkı
Değişikliğe göre vatandaşlar yetkili her makama yazı ile dilekçe hakkına sahip olacak. Buna ek olarak vatandaşlar devletin yetkili organ ve makamlarından bilgi ve belge edinme hakkına sahip olacak. Devletin yetkili organ ve makamları, bilgi edinme hakkının kullanılması konusunda yapılan başvuruları, en geç otuz gün içerisinde cevaplandırmak ve talep edilen bilgi ve belgeyi yazılı olarak vermekle yükümlü olacak. Talep edilen bilginin verilmemesi veya eksik verilmesi hâlinde, ilgili kişi, 152. maddede düzenlenen yollardan yararlanmak suretiyle mahkemeye başvurabilecek.
Öte yandan herkes, kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında tek başına veya topluca, yetkili makamlara yazı ile başvurma ve bunların gecikmeksizin incelenmesini ve karara bağlanmasını isteme hakkına sahip olacak. Yurttaşlar, tek başlarına veya topluca Cumhuriyet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahip olacak.
AİHM’nin dikkate alınmasında partiler uzlaşamadı
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının KKTC mahkemelerince dikkate alınmasına ilişkin maddenin Anayasa’ya girmesi konusu UBP ve DP’nin itirazlarına takıldı. Meclis Komitesi’nden genel kurula gelen Anayasa önerisindeki maddede bulunan “Mahkemeler, Anayasa’daki temel hak ve özgürlüklere ilişkin hükümlerin uygulanmasında Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ni ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin konuyla ilgili içtihadını dikkate alırlar” kısmı Meclis Genel Kurulu’nda oy birliği ile geçen maddeler arasında yer almadı.
17 ile toplanmaya destek yok
Meclis Genel Kurulu’nun 17 vekille toplanmasına Cumhuriyetçi Türk Partisi Birleşik Güçler hariç tüm partiler karşı çıktı. Bu nedenle madde oylanmadan paketten çıkarıldı. Meclis salt çoğunluk olan 26 ile toplanmayı sürdürecek
Azınlık hakları ve vicdani ret hiç görüşülmedi
Yeni Anayasa önerisinde tartışılan konulardan bir diğer ise Anayasa değişiklik paketinin 4. Maddesi olan azınlıklarla ilgili madde oldu. Madde UBP ve DP’nin itiraz etmesi nedeniyle Meclis’ten geçemedi.
Çevre değişikliği kırpıldı
Anayasa’nın çevrenin korunması ve çevrenin kirletilmesiyle ilgili maddesinde de bazı değişiklikler yapıldı.
Komiteden gelen öneride yer alan ve devlete daha fazla yükümlülük getiren maddedeki bazı kısımlar
İtirazlar sonucunda paketten çıkarıldı. Çevrenin kirletilmesinde devletin önlem almasına ilişkin fıkradaki ifadeler yeni öneride yer almadı.
