4. MADDE PAKETTEN ÇIKARILDI: Anayasa Değişikliğine İlişkin Yasa Önerisi’nin azınlık haklarıyla ilgili 4. Maddesi DP-UG ile UBP’nin ret oyu sonucu paketten çıkarıldı. Anayasa değişikliğine ilişkin diğer maddelerin bir bölümü ise Genel Kurul’un verdiği arada yapılan komite toplantısında yeniden düzenlendi
OYBİRLİĞİ İLE KABUL EDİLDİ: Komitede yapılan düzenlemelerin ardından yeniden toplanan Meclis Genel Kurulu, değişiklikleri madde madde görüştü. Tüm maddeler oybirliğiyle kabul edildi. Genel Kurul önerinin bütününü 48 saat sonra yani, 5 Haziran Perşembe günü oylayacak
ONAYA SUNULACAK: Anayasa Değişikliğine İlişkin Yasa Önerisi, bütünü üzerinde yapılacak oylamanın ardından Cumhurbaşkanı’nın onayına sunulacak. Anayasa değişikliğinin 29 Haziran’da yapılacak seçimlerde referanduma götürülmesi için Cumhurbaşkanı’nın öneriyi onaylaması gerekiyor
Cumhuriyet Meclisi Genel Kurulu, “Anayasa Değişikliğine İlişkin Yasa Önerisi”ni madde madde görüştü ve oy birliği ile maddeleri Meclis’ten geçirdi.
24 maddeden azınlık haklarıyla ilgili 4. madde hariç 23’ünün oy birliğiyle onaylandığı değişiklik önerisinin bütünü, 5 Haziran Perşembe günü oylanacak. Değişikliklerin kabulü için maddelerde olduğu gibi 34 kabul oyu şartı aranacak.
Meclis Genel Kurulu’nun Anayasa değişikliği maratonu 10 saat sürdü ve 20.35’te tamamlandı.
Meclis Başkanı, siyasi parti başkanları ve milletvekilleri, önerinin görüşülmesinin tamamlanmasının ardından yaptıkları teşekkür konuşmasında, Meclis’te sağlanan konsensüsten memnuniyet belirtti.
KKTC Anayasası’ndaki değişikliklerin yürürlüğe girebilmesi için Meclis’ten sonra Cumhurbaşkanı’nca da onaylanması ve 29 Haziran’da sunulacağı referandumda da halkın çoğunluğunca kabul edilmesi gerekiyor.
29 Haziran’da halkoylaması
Buna göre, Anayasa değişiklikleri, belediye başkanlığı, belediye meclisi, muhtarlık ve ihtiyar heyeti seçimleri için oy verme günü olan 29 Haziran Pazar günü halkoylamasına sunulacak.
Komite Başkanı CTP-BG Milletvekili Asım Akansoy’un partilerin mutabakatıyla bu maddeye sunduğu değişiklik önerisiyle, yasadaki düzenlemeyle paralellik arz etmesi için “… Cumhurbaşkanı’nca halkoylamasına sunulur” ifadesi yerine “…halkoylamasına sunulur” ifadesi kullanıldı.
Geçici 1. maddenin düzenlenmiş şekli 43 kabul oyuyla ve oy birliğiyle onaylandı.
İdare mahkemeleri kurulana ve göreve başlayana kadar geçecek sürede Yüksek İdare Mahkemesi’nin bu değişiklikten önceki görevlerine aynen devam etmesini öngören geçici 2. madde 44 kabul oyu aldı.
Toplantıya ara
Genel Kurul’un toplanmasının ardından söz alan Başbakan Özkan Yorgancıoğlu, UBP’nin Anayasa değişiklik önerisinde bazı değişiklikler yapılması kaydıyla olumlu oy vereceğini söylediğini belirterek, partilerin değişiklikler için ortak öneri sunmasına olanak sağlamak amacıyla toplantıya 20 dakikalık ara verilmesini önerdi.
Ara uzadı
Öneri oy çokluğuyla kabul edilince toplantıya 20 dakika ara verildiği söylenmesine rağmen bu süre iki saati buldu.
Cumhuriyet Meclisi Genel Kurulu, verilen 2 saatlik aranın ardından yeniden toplandı.
Meclis Başkanı Sibel Siber başkanlığında saat 12.30’da toplanan Genel Kurul, Anayasa Değişikliğine İlişkin Yasa Önerisi’ni görüşmeye sürdürdü.
“Uzlaşı için ara”
Siber, toplantı arasının uzaması dolayısıyla yaptığı açıklamada, Meclisin özel ve önemli bir yasa önerisi olan Anayasa Değişikliğini görüştüğünü, partiler arası konsensüs sağlanması için ara verildiğini belirterek, aranın uzlaşı için uzadığını söyledi.
TDP’nin önerisi
Siber’in ardından söz alan TDP Lefkoşa Milletvekili Mehmet Çakıcı, Cumartesi günü görüşmelerin 4. Maddede bırakıldığını hatırlattı.
Çakıcı, TDP’nin önerilerini milletvekillerine okuyarak, 4. maddede Azınlık haklarınının değiştirilmesini yönündeki önerisini dile getirdi.
Bunun üzerine bu önerinin dikkate alınıp alınmamasını oylayan genel kurul, bunu oyçokluğu ile reddetti.
Azınlık Haklarına ret
Anayasa değişikliğinde 4. madde ile ilgili söz alan UBP Gazimağusa Milletvekili Ersan Saner, madde ile ilgili bir paragrafta devletin ekonomik olarak güçsüzlüğünün belirtilmekte olduğunu, bu maddeyi kabul etmelerinin mümkün olmadığını belirtti ve ret oyu vereceklerini söyledi.
DP Ulusal Güçler Milletvekili Özdemir Berova da, azınlıklarla ilgili Avrupa ülkelerindeki örneklere işaret ederek, azınlıklarla ilgili düzenlemelere diğer ülkelerde anayasada yer verilmediğini, bu yüzden azınlıklarla ilgili düzenlemelere ret oyu vereceklerini kaydetti.
Çakıcı yeniden söz alarak, azınlıklara hak tanınmasının insan hakları içerisinde olduğunu belirterek, bu konuda uzlaşı için oylarının olumlu olacağını söyledi.
CTP-BG Girne Milletvekili Fazilet Özdenefe de, Anayasanın değiştirilmesi çalışmalarına destek veren tüm milletvekillerine teşekkür ederek, toplumun önünü açacak çalışmalarda her zaman birlikte çalışmayı temenni etti.
Konuşmaların ardından 4. madde oylandı ve 34 bulunamadığından, 24 kabul 22 ret oyuyla oyçokluğu ile reddedildi.
Bunun üzerine organ nakli, tıbbi zorunluluklar gibi gerekçelerle yapılacak müdahalelere Anayasal zemin hazırlamak amacıyla düzenlenen yeni 4. madde oybirliği ile onaylandı.
Çocuk hakları
Genel Kurul ardından Çocuk Haklarını içeren maddeyi görüştü. CTP-BG Gazimağusa Milletvekili Asım Akansoy görüşme sırasında söz alarak, siyasi partilerin çocuk hakları ile ilgili ortak değişiklik önerisini okudu. Önerinin dikkate alınıp alınmamasını oylayan ve oybirliği ile kabul eden Genel Kurul, maddeyi de değiştirilmiş şekliyle oybirliği ile kabul etti.
Çevre
Genel Kurul, çevrenin korunması ile ilgili yeni 6. maddeyi ele alırken, Akansoy madde ile ilgili siyasi partilerin ortak değişiklik önerisini okudu. Genel Kurul hem önerinin görüşülmesini hem de maddeyi onayladı.
Kamu görevlileri siyaset yasağının kaldırılması onaylandı
Anayasa değişikliği önerisini madde madde görüşen ve oylayan Genel Kurul, kamu görevlilerinin siyaset yasağının kalkmasına ilişkin maddeyi de onayladı.
CTP-BG Gazimağusa Milletvekili Asım Akansoy, madde ile ilgili siyasi partilerin ortak değişiklik önerisini okudu. Genel Kurul ardından, hem önerinin dikkate alınmasını onayladı hem de maddede yapılan değişiklikleri kabul etti.
TDP Gazimağusa Milletvekili Hüseyin Angolemli ise oylama yapılmadan önce madde hakkında söz alarak, kamu görevlisine siyaset yasağının kaldırılmasının siyasete kalite kazandıracağına, bundan da toplumun yararlanacağını vurguladı.
Konuşmaların ardından önerinin dikkate alınıp alınmamasını oylayan Genel Kurul, askerlik ile ilgili maddenin yeniden görüşülmesi önerisini kabul etmedi. Genel Kurul, askerlik ve vicdani ret ile ilgili maddeyi olduğu şekilde oy birliği ile kabul etti.
Meclis Çalışma Düzeni
Genel Kurul, eski 10., yeni 9. maddeyi de görüşerek oybirliğiyle kabul etti.
Öneride eski 11, yeni 10. madde olarak yer alan ve Cumhuriyet Meclisi’nin toplantıları ve çalışma düzeniyle ilgili kuralları düzenleyen madde görüşülürken söz alan Komite Başkanı, CTP-BG Milletvekili Asım Akansoy, tüm siyasi partilerin ortak önerisiyle maddenin 3. ve 6. fıkralarına değişiklik önerisi sundu.
Değişiklik önerisi 45 kabul oyu ve oy birliğiyle kabul edildi.
Bu sırada söz alan DP-UG Genel Sekreteri Hasan Taçoy, yapılan düzenlemeyle Anayasa’nın “Meclis haftada en az iki kez toplanır” emri vereceğini; bunun Meclis tatili süresince de geçerli olacağı anlamı çıkabileceğini belirtti. Taçoy, milletvekilinin göreve başlaması şartında önce ant içme, sonra servet beyanı düzenlemesi yapılmasının daha uygun olacağını söyledi.
Taçoy’un bu kaygısını ifade etmesi üzerine gruplar arası mutabakatla oturuma 10 dakika ara verildi.
Komite Başkanı, CTP-BG Milletvekili Asım Akansoy, verilen arada partilerin uzlaşısıyla hazırlanan öneriyi sundu.
Böylece önerinin eski 11, yeni 10. maddesiyle değiştirilmesi öngörülen Anayasa’nın 81. maddesinde yapılacak düzenlemeler, partilerin ortak önerisiyle yeniden düzenledi.
Meclis çalışmaları…
Buna göre, “Cumhuriyet Meclisi haftada iki kez toplanır” ifadesi çıkarıldı ve sadece “Cumhuriyet Meclisi toplantıları Meclis’in kendi binasında yapılır” ifadesi kaldı.
Meclis’in çalışmalarına bir yasama yılında en fazla 15 gün ara verebileceği yönünde 4. fıkradaki düzenleme de çıkarıldı ve eski düzenleme bırakılmış oldu.
Değişiklik önerisi 44 kabul oyuyla ve oy birliğiyle kabul edildi.
Öneride, Anayasa’nın 84. maddesinde yer alan milletvekillerinin yasama dokunulmazlığıyla ilgili değişiklikleri düzenleyen eski 12, yeni 11. madde, 44 oy ve oy birliğiyle kabul edildi.
AİHM içtihatları yerine…
“Uluslararası Anlaşmaları Uygun Bulma” başlıklı Anayasa’nın 90’ıncı maddesindeki düzenlemeleri değiştiren eski 13, yeni 12. maddeye partilerin ortak önerisini Komite Başkanı Akansoy sundu. Buna göre “AİHM içtihatları” ifadesi yerine “insan haklarını daha iyi koruyan hükümler dikkate alınır” ana fikriyle düzenleme yapıldı.
Ombudsman…
“Kesin hesaplar” konusundaki düzenlemeyi içeren önerideki eski 14, yeni 13. madde 45 kabul ve oybirliğiyle kabul edildi.
Yüksek Yönetim Denetçisi (Ombudsman) konusundaki yeni 14. madde konusunda partilerin mutabakatıyla ilgili önerileri Komite Başkanı CTP-BG Milletvekili Asım Akansoy okudu. Buna göre, öneride yer alan Ombudsman’ın Yüksek Adliye Kurulu’nun önereceği isimler arasından Cumhuriyet Meclisi tarafından seçileceği şeklindeki düzenlemeden Yüksek Adliye Kurulu çıkarıldı ve böylece Ombudsman’ın direkt Cumhuriyet Meclisi tarafından seçileceği düzenlendi.
İlgili madde 46 kabul ve oy birliğiyle geçti.
Geçici maddelere gelindiğinde oturuma ara verildi
Cumhuriyet Meclisi Genel Kurulu, KKTC Anayasası’nın 23 maddesinde değişiklik öngören “Anayasa Değişikliğine İlişkin Yasa Önerisi”ni madde madde görüşmenin sonuna geldiğinde ise; geçici maddelere geçildiği anda oturuma üçüncü kez ara verildi.
Komite Başkanı, CTP-BG Milletvekili Asım Akansoy, partilerin ortak mutabakatıyla, Anayasa’nın 119’uncu maddesinde yer alan “Yerel Yönetimler” konusundaki yeni 15. maddenin 5. fıkrasında da değişiklik önerisi sundu.
Buna göre, yerel yönetimleri yıllık bütçenin en az onda biri oranında zarara uğratan yerel yöneticilerin görevine, öneride yer alan İçişleri Bakanı veya Sayıştay’ın başvurusu üzerine değil, Sayıştay ve Başsavcı’nın başvurusu üzerine Yüksek İdare Mahkemesi kararıyla son verilebilecek. Yargılama tamamlanana kadar görevden el çektirme düzenlemesi ise en fazla 3 ay görevden el çektirme olarak değiştirildi.
Söz konusu düzenlemelerle son halini alan yeni 15. madde, 45 milletvekilinin onayı ve oy birliğiyle geçti.
Anayasa Değişikliğine İlişkin Yasa Önerisi’nde “Tüzükler, yönetmelikler ve diğer düzenleyici işlemler” konusundaki yeni 16. madde ile Anayasa’nın 122. maddesi 42 evet oyuyla değiştirildi.
Anayasa’ya yeni eklenen YÖDAK’la ilgili yeni 17. madde de, partilerin ortak mutabakatıyla Asım Akansoy tarafından sunulan değişikliklerin ardından oylandı ve onaylandı.
Sayıştay’la ilgili düzenlemeler içeren önerideki yeni 18. maddeye de Sayıştay’ın kararlarına karşı YİM’de dava açılabileceğini düzenleyen yeni bir ekleme yapıldı. Siyasi partilerin ortak önerisini Asım Akansoy okudu. Öneri 46 oyla ve oy birliğiyle kabul edildi.
Akansoy’un partilerin mutabakatıyla sunduğu Yüksek Mahkeme’nin oluşumu ve görev bölümü konusundaki 143. Anayasa maddesini değiştiren önerinin yeni 19. maddesiyle ilgili değişiklik önerisinde, Yüksek Mahkeme’nin 1 başkan ve en az 7 yargıçtan oluşturulması yer aldı. Komiteden geçen öneride, yargıç sayısı 9 öngörülüyordu. Madde, yapılan değişikliğin ardından 45 kabul oyu ve oy birliğiyle onaylandı.
Önerideki Anayasa Mahkemesi’nin yetkileri konulu 20. maddede de, Anayasa Mahkemesi’ne başvuru hakkının “herkes” yerine “her yurttaş” tarafından kullanılabileceğine ilişkin değişiklik yapıldı; değişmiş haliyle maddeye 45 kabul oyu verildi.
“Yargıçların yetkileri”ni düzenleyen önerideki yeni 21. madde aynen 45 kabul oyuyla kabul edildi.
Önerinin 22. maddesiyle “İdare Mahkemelerinin ve Yüksek İdare Mahkemesi’nin görev ve yetkileri” yapılan değişiklik önerilerinin kabul edilmesiyle yeniden düzenlendi ve 45 oyla onaylandı.
Geçici maddelere geçilmeden önce toplantıya saat 19.00 sıralarında 5 dakika ara verildi.
Geçici maddeler
Yaklaşık 30 dakikalık aranın ardından saat 19.40’te Meclis Başkanı Sibel Siber başkanlığında yeniden toplanan Meclis Genel Kurulu’nda değişiklik önerisinin halkoylamasına sunulacağı günü düzenleyen geçici 1. madde görüşüldü.
Son madde
Konuşmaların ardından Anayasa değişikliğinin yürürlüğe girişinin düzenlendiği 23. madde görüşüldü ve 44 kabul oyuyla oy birliğiyle kabul edildi. Bu maddeye göre, halkoylamasına sunulup kabul edilen Anayasa değişiklikleri, en geç 10 gün içinde halkoylaması sonuçlarıyla birlikte Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girecek.
Yerinden söz alan CTP-BG Milletvekili Ferdi Sabit Soyer, “Çok güzel bir çalışma oldu. Yarın sabahın ilk saatlerinde tüm işlemler tamamlansın” dedi.
Meclis Başkanı Siber ise, “Tarihi güzel bir uzlaşma… Ben de teşekkür ederim. Uzun saatlerdir burdasınız, hepinize teşekkür ederim” diye konuştu.
Yorgancıoğlu teşekkür etti…
Daha sonra teşekkür konuşması yapan Başbakan Özkan Yorgancıoğlu, uzun, yorucu, tartışmalı bir süreç geçirdiklerini ancak sonuçta halkın beklediği şekilde oy birliğiyle değişikliklerin hayata geçirildiğini belirterek, “bazı kişiler beğenmese, küçümsese de, yapılanların önemli olduğunu” söyledi.
Tüm partiler bir araya geldiğinde bir şeylerin değişebileceği algısının halk tarafından görülmesinin önemli olduğunu ifade eden Başbakan Yorgancıoğlu, başta komite üyeleri olmak üzere tüm milletvekillerine teşekkür etti.
Özgürgün: Uzlaşıda yer almaktan gurur duyduk
UBP Genel Başkanı Hüseyin Özgürgün, başta sıcak bakmadıkları anayasa değişikliğinin, istişareler, anlayış ve oluşan işbirliği ortamının böyle bir uzlaşıda yer almalarını sağladığını ve bundan gurur duyduklarını söyledi.
İktidarken bunun kolay olduğunu ama muhalefetteyken bu durumun kendilerini bir kat daha gururlandırdığını kaydeden Özgürgün, anlayış gösteren iktidara ve tüm partilere teşekkür etti.
Çakıcı: Bu çalışma halkın
TDP Milletvekili Mehmet Çakıcı, zaman zaman uzlaşmadıkları konular olsa da sonuçta uzlaştıklarını belirterek, emeği geçen komite üyelerine ve çalışanlara teşekkür etti.
Çakıcı, Anayasa çalışmasının hiçbir partinin değil, halkın olduğunu vurguladı.
Denktaş: Kendi içimizde kapıştık ama netice iyi oldu
Başbakan Yardımcısı, DP-UG Genel Başkanı Serdar Denktaş da komite üyelerine ve tüm milletvekillerine teşekkür ederek, “Gönül arzu eder ki bu Meclis bir oy birliğiyle referanduma gitsin demiştim. Bu noktaya ulaşmakta bizim mahallenin muzırlarının biraz katkısı oldu. Kendi içimizde bayağı kapıştık ama netice iyi oldu, hayırlı uğurlu olsun” dedi.
Siber: Meclis için onur ve gurur
Meclis Başkanı Sibel Siber ise, Anayasa değişiklik önerilerinin hazırlanıp çalışılması ve 23 maddenin oy birliğiyle geçmesinin Meclis için onur ve gurur olduğunu; bu duyguyu yaşadığını söyledi.
Tüm Meclis çalışanlarına ve kendilerini motive eden kamuoyuna teşekkür eden Siber, halkı referanduma hazırlamanın, Meclis Başkanı olarak tüm parti başkanlarıyla beraber yasamanın görevi olduğunu, bu görevi üstlenmekten onur duyduğunu kaydetti.
