KABLO, MALİYETİ DÜŞÜRECEK: KKTC’de elektrik üreten tesislerin üretim maliyetinin 15 cent olduğu tahmin edilirken raporda deniz altı kablosu ile Türkiye’den yapılacak ara bağlantının toptan elektrik satış fiyatının kWs başında 10 cent’in altında olabileceği kaydedildi
YAPI BOZUK: KKTC elektrik sistemi hala daha olumsuz bir yapı içerisinde. Elektrik sistemi üç önemli sıkıntı ile başa çıkmaya çalışıyor. Uzmanlara göre, yüksek miktarda ithal yakıt bağımlılığı, zayıf teknik ve finansal performans ve kurumsal yönetim ortamı, kurumun gelişmesindeki en büyük engel
Bertuğ TOPAL
Türkiye Cumhuriyeti Lefkoşa Büyükelçiliği’nin hazırladığı 2014 Ekonomi Raporu elektriğe yatırdığımız serveti bir kez daha gözleri önüne serdi.
Avrupa Birliği ülkelerinde ortalama 22 cent (Euro) olan elektriğin kilowatt fiyatı ülkemizde 24 cent.
Avrupa Birliği ülkelerinden sadece İrlanda, İtalya, Almanya ve Danimarka, Kuzey Kıbrıs’tan daha fazla elektrik ücreti ödüyor. Ancak, İrlanda, İtalya, Almanya ve Danimarka’nın da bu ücretlerle elektrik satmasının nedeni maliyetin yüzde 130’una varan oranda vergi alması olarak açıklanıyor.
KKTC’de de bu vergilerin alındığı düşünüldüğünde Avrupa Birliği ülkeleri arasında Güney Kıbrıs ve Kuzey Kıbrıs’ta yaşayan vatandaşlar açık ara en fazla elektrik ücreti ödeyen vatandaşlar olarak kayıtlara geçiyor.
Birincil enerji kaynağı yok
Rapora göre yerel nitelikli kullanılabilir birincil enerji kaynağının olmayışı, KKTC enerji sektörü analizinin büyük ölçüde elektrik enerjisinden oluşmasına neden olduğu belirtildi.
KKTC’de kurulu güç kapasitesinin 212 megawatt’ı Kıbtek ve 135 megawatt’ı da AKSA’ya ait olmak üzere toplam 347 megawatt olduğu raporda yer aldı.
İdari yapı da raporda
Kıbrıs Türk Elektrik Kurumu’nun idari yapısı da büyükelçiliğin hazırladığı raporda yerini aldı. KKTC’de resmi veya özerk bir enerji düzenleme kurumunun olmayışına da yer verilirken, sendikanın mevcut mevzuat değişikliklerine ilişkin öneri sunarak aktif rol oynadığı belirtildi.
Karar verme yetkisinin bir bakanlıktan diğer bir bakanlığa aktarılmasının ve kurumsal kapasite eksikliği nedeniyle Kıb-Tek ile ilgili politika ve stratejilerin sürekli değişime uğradığı ifade edildi.
Akaryakıta bağlı bir mali yapı var
KKTC enerji sistemi, küçük ada devletlerinin karşılaştığı tipik zorlukları yaşadığı ifade ediliyor. Sistemin tamamen akaryakıt ithaline bağımlı olması ve yüksek ve değişken petrol fiyatları ile işlemesi nedeniyle kurumun mali yapısının akaryakıt fiyatlarına bağlı olduğu raporda yer aldı.
“Kıb-Tek’in mali ve teknik performansını artırmaya yönelik atılan adımlara rağmen KWs başına ortalama üretim maliyeti 2012 yılında 19.45 cent’e ulaşmıştır. Bu rakamın 2014 yılında 20 cent’in üzerine çıktığı tahmin edilmektedir” denildi.
AB ülkelerinin tamamına yakınından pahalı
Yine rapora göre KKTC’de elektrik, maliyetinin altında satılıyor. Maliyetin altında tespit edilen bu fiyata yüzde 25 civarında vergi ve diğer ödemeler de ilave ediliyor. 2014 yılı sonu itibarı ile 22.5 cent olarak hesaplanan KKTC elektrik satış fiyatı AB ülkelerinin tamamına yakın bir kısmından daha pahalı.
KKTC’deki elektrik fiyatları AB’deki beş ülkeden daha ucuz. Ancak AB ülkelerinin birçoğunda, özellikle elektriğin daha pahalıya satıldığı Danimarka ve Almanya gibi ülkelerde maliyetin yüzde 130’una varan oranda vergi alındığına dikkat çekiliyor.
Bu ülkelerin KKTC kadar vergi alması halinde en pahalı elektrik satış fiyatının açık ara Güney Kıbrıs ve Kuzey Kıbrıs’ta olacağı raporda açıkça anlatılıyor.
Elektrik sistemi olumsuz yapı içerisinde
Rapora göre KKTC elektrik sistemi hala daha olumsuz bir yapı içerisinde. Elektrik sisteminin üç önemli sıkıntı ile başa çıkmaya çalışıldığı ifade edilen raporda şu sıkıntılara dikkat çekildi: 1. Yüksek miktarda ithal yakıt bağımlılığı. 2. Zayıf teknik ve finansal performans. 3. Kurumsal yönetim ortamı.
“Türkiye’den elektrik daha ucuza mal edilir”
KKTC’de elektrik üreten tesislerin üretim maliyetinin 15 cent olduğu tahmin edilirken raporda deniz altı kablosu ile Türkiye’den yapılacak ara bağlantının toptan elektrik satış fiyatını kWs başında 10 cent’in altında olabileceği kaydedildi. Raporda bir öneri daha yapılarak, “Türkiye’de orta vadede nükleer enerji ile birlikte enerji fiyatlarında yaşanacak düşmenin etkisi ve enterkonnekte sisteme dahil olmanın avantajları sayesinde bağımsız üreticilerle yapılacak anlaşma imkanları da gözden uzak tutulmamalıdır” denildi.
“Türkiye’den elektrik konusunda ilerleme yok”
2014 Ekonomi Raporu’nun enerji sektörünün değerlendirildiği son kısımda ise deniz altından getirilecek suyun yanı sıra elektriğin de getirilmesi konusunun 2013-2015 Sürdürülebilir Ekonomiye Geçiş Programı’nda yer aldığı ancak bugüne kadar hiçbir gelişme sağlanmadığı ifade edildi. Raporda konuyla ilgili şu cümlelere yer verildi:
“Türkiye Cumhuriyeti ile KKTC arasında imzalanan 2013-2015 Sürdürülebilir Ekonomiye Geçiş Programı’nda enerji başlığı altında; denizaltından kablo ile elektrik enerjisinin getirilmesi, Kıb-Tek’in dağıtım işlevinin işletme hakkı devri suretiyle devredilmesi, enerjide verimlilik ile ilgili çalışmalar yapılması ve bunların akabinde veya eş zamanlı olarak yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımına ilişkin yasal ve teknik altyapının oluşturulması konuları yer almaktadır.
2013 yılında yukarıda belirtilen konularla ilgili herhangi bir ilerleme kaydedilmemekle beraber; Kıb-Tek’in üretim ve dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi ve genel olarak mali durumunun düzetilmesi için KKTC tarafının alacağı tedbirlerin sonuçlarının 2014 Aralık ayına kadar bekleneceği konusunda iki ülke hükümetleri arasında mutabakata varılmıştır.
Sonuç olarak yürütülecek tüm çalışmaların, birbiriyle uyumlu bir şekilde hayata geçirilmesinin hem KKTC’de enerji arz güvenliğinin sağlanması hem de KKTC ekonomisinin rekabet gücünün arttırılması açısından faydalı olacağı açıktır. Sağlanan ucuz elektrik enerjisi ile KKTC Devleti ve toplumunun elde edeceği fayda daha da yükseltilebilir.”
