Köşe Yazarları

TC-KKTC Ekonomik ve Mali İşbirliği protokolü






Geçtiğimiz hafta içinde imzalanan TC-KKTC Hükümetleri arasındaki Ekonomik ve mali Protokol hakkında bu hafta oldukça değerlendirmeler yapılmıştır. Özellikle dünyayı saran ölümcül hastalık salgın covid 19’un tüm ülkeleri sardığı gibi KKTC’yi de sardığı ve aynı şekilde tüm ekonomileri etkilediği orandan fazlasıyla ekonomimizi de etkilediği bir gerçektir.

KKTC’de bu dönemde alınan ekonomik ve mali önlemler hakkında daha önce muhtelif değerlendirmelerimiz oldu. Piyasanın daraltılmaması ve tıkanmaması açısından, çekler açısından ve tüketim talebinin fazla hırpalanmaması, tüm kesimlerin hiç olmazsa bu dönemde, hep beraber ellerini taşın altına alması ve hemen aynı günlerden işsizler ordusu yaratılmaması ve kayıt dışılık açısından, ve ilk etapta alınabilecek önlemler açısından.

Ancak bunun yanında gerek salgın hastalığın getirdiği zorluklar, gerek TL/döviz kurları ve enflasyon ve en önemlisi gerek dünyada gerekse Türkiye’de para arzının arttırılması yönünde TL kullanımı açısından aynı ihtiyaçlara tabi olan KKTC’nin de TL para arzına, mali ve ekonomik desteğe ihtiyacı olduğu aşikârdır. Nitekim tüm dünyada bu yardımlaşma süreci yaşanmıştır. Kaldı ki 60 üzerinde ülkeye yardım gönderen Türkiye Hükümetinin, daima destek sağlayan ve en yakın ilişkiler içinde olunan KKTC ile bir İşbirliği Protokolü yapılması ve para arzının sağlanması önemli bir beklenti idi.

Ekonomik ve mali İşbirliği Protokolü hakkında birkaç söz yazarken daha ziyade genel bir değerlendirme yapmak istiyorum. Öngörülen hükümlerin, hibe yardım ve kredilerin zamanında realize edilmesi halinde KKTC ekonomisi ve maliyesi oldukça rahatlayacaktır. Çünkü hibe ve kredi olarak 2milyar 288 milyon TL önemli bir meblağdır.

Nakit açısından piyasaya rahatlatıcı bir nakit girişi olacaktır. Ankara kaynaklı projeler 2020 Bütçesine ve toplam bu meblağa göre sınırlı olduğu cihetle büyük bir kısmı nakdi destek olarak KKTC’ye transfer edilmiş olacaktır..

1 milyar 038 küsur milyon TL Bütçeye hibe’dir, miktar ve kullanılacak amaçlar 2020 Bütçesinde bellidir; Savunma , bütçede olan alt yapı ve Yatırım projeleri ve Reel sektör için öngörülmektedir.. Uygulama da ‘TC Hibe ve Kredi kullanımına ilişkin usul ve esaslar’ dahilinde olacağı öngörülüyor. Dolayısıyla hem Protokol’de hem de Bütçe yasasındaki öngörülen ‘Uygulama usul ve esaslarına göre’ her yıl uygulandığı gibi uygulanacaktır.

İlave olarak bu yıl 1 milyar 250 küsur milyonTL de TC Kredisi öngörülüyor ki yıllardan beri bu büyüklükte miktar, bütçe açığına karşılık kredi verilmedi. Bu pandeminin Bütçeye yüklediği ek harcamalarla ve devletin yüklendiği sosyal Fon’lara getirdiği ek külfetler için olduğu anlaşılıyor. Kredi kullanımı için de öngörülen usul ve esaslar ki her yıl bütçe yasasında da öngörülen usul ve esaslara göre uygulanacağı açıktır..

2020 için Hibe ve kredi Harcamalarının kullanımının usul ve esasları ve gerek Türkiye’den başlayarak KKTC’ye kadar yetkili kılınan makamlar olarak, ödeneklerin öngörülmesi, serbest bırakılması ve KKTC’ye transferi ile sonrasında harcama usulleri, takibi ve sonuçlandırılması konusunda, aynen 2019 yılında olduğu gibi 2020 yılı uygulamasında da aynı makamlardır. Son 3 yıllık Programlarda olduğu gibi.

Ancak 2021 ve müteakip 3 yıl için bundan sonra KKTC tarafından yapılacak Ekonomik program teklifinin, ki ‘yapısal dönüşüm eylemlerini içeren’ kapsamda istenen TC-KKTC Altyapı ve reel sektör için Mali İşbirliği Aracı (ARMA)usul ve esaslarını içeren programın, Ek 5’deki gibi daha belirgin kapsamda hazırlanıp uygulanması öngörülmektedir. Belirginlik yetkili makamlar itibariyle de Protokolde vurgulanmıştır. Ancak zaten şimdi son yıllarda uygulanmakta olan usul ve esaslar yine aynı şekilde ve aynı makamlarca yapılmaktadır. Hibe ve Krediyi veren makam, esasen İta amiri olarak Türkiye Cumhuriyeti yetkilileridir. Tüm öngörüler ve şartlar da anlaşmada
zaten vardır.

Programı hazırlayacak ve teklif edecek olan, ve zaten Protokolde de öngörüldüğü üzere KKTC Hükümeti olacak ve ayrıca Bütçeye de gireceğine göre KKTC Meclis’inden de geçecektir. Dolayısıyla KKTC Hükümetinin teklifleri yapacak olduğuna göre, kabul ettirme safhasında önemli görevleri olacaktır.

Bir de Turizm kovid 19 salgın desteği, Kırsal kalkınma ve sosyal hizmet projesi, tarımsal yatırım desteği, zirai kredi programı ile sanayici ve küçük esnaf-zanaatkârlara yönelik kredi programı içermektedir.

2020 İşbirliği protokolünde KKTC tarafından yerine getirilmesi öngörülen şartların nerede ise tümü 2019 Protokolü’nde öngörülen ve yerine getirilemeyen şartlardır. Yani bu güne kadar hazırlıklar yapılmış olmalı veya olmalıydı.

Toplumumuza hayırlı olması dileğiyle..








Başa dön tuşu