En Üst

24 Kasım 2017

Haber Üst 1

İsrail’deki kriz ve biz

Haber İçi Üst
Haber Yazı İçi

Geçen hafta 1 tanesi resmi, 2 tanesi sosyal, 3 toplantıya-resepsiyona katıldım ve parçaları birleştirdiğimde büyük resmin gittikçe netleşmeye başladığını görüyorum. ABD Elçiliği’nin Kuzey’de Merit Hotel’de yaptığı resepsiyon büyük mesaj içeriyordu.
Resepsiyon sanki Kıbrıs Cumhuriyeti yıllarını hatırlatıyordu ve her bakımdan güçlü mesajlar içeriyordu. İlk kez TC Büyükelçiliği’nin, KKTC Merkez Bankası’nın, KKTC sivil, siyasi ve kamusal temsilcileri, neredeyse askerin de olduğu TC’nin tüm kurumlarıyla temsil edildiği, hatta dini temsilcilerimizin dahi katıldığı bir resepsiyondu. Mesaj açık ve netti.
Arkasından Güney’de iki gayri resmi sohbet toplantısına katıldım. Bu 3 toplantının sonucunda anladım ki, epeydir Kıbrıs sorununda dillendirdiğimiz büyük kırılma çok yaklaştı. 2014’te ortaya çıkacak ara açılım veya kapsamlı çözüm (dışsal dinamik) Kuzey ekonomisinin önünü geri dönülmez bir şekilde açacak ve içerdeki kronik tıkanıkları da kıracaktır. Artık bu kesinleşti gibi.
Kıbrıs sorununda hem içsel hem de dışsal dinamikler çözüm ve veya etkili bir ara açılım için hiç bu kadar uygun olmamıştı. Çünkü, hem içsel hem de dışsal dinamiğin kaynağı ilk kez çok taraflı “ ekonomik ihtiyaçtan” kaynaklanıyor.
Eğer, ortada ekonomik bir ihtiyaç varsa, bunun karşısında kimse duramaz, mutlaka bir formül bulunur, çünkü bahse konu bireylerin ve toplumların hayatta kalma mücadelesidir.
…İşte bu bağlamda, hayatta kalma mücadelesi penceresinden dışsal dinamiklerden biri olan İsrail ve gaz konusuna bakmakta fayda var, çünkü İsrail’de olan bitenler bizi çok yakından ilgilendiriyor ve gördüğüm kadarıyla bugünlerde Kıbrıs sorununa katalizör olacak kadar önemli bir hale geldi. Çözümü sadece Güney’deki kriz dikte etmiyor, İsrail’in ekonomik ihtiyaçları da zorluyor.
Bildiğiniz gibi İsrail demek, bölgede ve global dünyada ABD’de demektir. Aralarında çok güçlü siyasi-ekonomik bir bağ var ve genelde iki ülkenin global politikaları örtüşür. İsrail, Orta Doğu’nun Türkiye gibi en önemli aktörlerinden biridir ve bu bölgedeki Batı balansının garantisidir.
Bir süre önce İsrail, Türkiye’den özür diledi ve ilişkilerin normalleşmesi için süreç başladı. Niye özür diledi? Çünkü, İsrail ekonomisi tarihinin en zor günlerini yaşıyor, global kriz sonrası ve bölgesel dinamiklerden dolayı ekonomisi sıkıştı, ciddi bir açmaz ve kriz içinde.
Daha geçenlerde tarihinde ilk kez 500 bine yakın insan, ilk kez ekonomik sorunlardan bunaldığı için sokağa döküldü, hükümete ciddi bir uyarı verdiler. İsrail halkının bölgede varlığı ancak ve ancak güçlü bir İsrail ekonomisiyle mümkündür, aksi halde caydırıcı güçlerini kaybederler ve bu bölgede ayakta kalmaları zorlaşır.
Öyle görünüyor ki, İsrail’in içinde bulunduğu ekonomik kriz, ancak ve ancak gaz ve petrolle ilgili bölgede yapılacak işbirlikleriyle kırılabilir. İşte Leviathan ve Tamar bölgesinde buldukları gaz ve petrol doğal kaynakları bu yüzden çok önemlidir.
Ortada çok büyük bir kaynak var ve bu kaynağı ancak yakın zamanda ve mümkün olan en yakın zamanda kullanabilirlerse ekonomik olarak anlamı olabilir, yoksa gelecekte bugünkü kadar anlamı olmayabilir.
İsrail, enerjide dışa bağımlı bir ülke. Elektrik enerjisinin yarısını gaz terminallerinden üretiyor ve bu yüzden ekonomisi için gaz çok hayati, enerjide % 50 dışa bağımlı ve bağımsızlığı-bölgede gücü, enerji politikasına bağlı. Lakin, Leviathan bölgesinde bulunan gazın ekonomik aklı olabilmesi ve çıkarılması için en az % 50-60’nın ihracat yapılması lazım, aksi halde sadece İsrail ekonomisi için böylesi bir yatırım şirketler için cazip olmuyor.
Hatta, bu yatırımın daha da ekonomik olması için Kıbrıs’ta bulunan gazla birleştirilerek Türkiye üzerinden taşınması gerekir, bunlar dışındaki seçeneklerin ekonomik aklı zayıf. Yani, ortada hem zaman hem de maliyet sorunu var. Zaten, Kıbrıs’ta ve İsrail’de gaza yatırım yapacak iki şirket direkt işbirliği içinde, ortaklardan biri de indirekt olarak ortaklık ilişkisi içinde.
Bugünlerde İsrail Yüksek Mahkemesinin gaz ihracatına onay vermesi halinde, bu büyük senaryo hayata geçecek. Anlayacağınız, kaderimiz bugünlerde İsrail Yüksek Mahkemesi’nin vereceği karara göbekten bağlı.
Eğer, Yüksek Mahkeme olumlu karar verirse (ki verecek), muhtemelen ABD’nin katalizörlüğünde Leviathan ve Afrodit gazı için Türkiye-İsrail ve Kuzey-Güney Kıbrıs arasında win win’e dayalı bir iş birliği süreci başlayacak. Bu iş birliği, kapsamlı çözümle de olabilir, kısmi bir ara açılımla da olabilir. Biri olacak ama hangisinin olacağını göreceğiz?

Haber İçi Alt 1

Yazar Hakkında

Haber İçi Alt
canlı bahis, maç tahmini, yeni giriş adresleri, bahis danışman canlı bahis, maç tahmini, yeni giriş adresleri, bahis kritik, bahis